Obraz Niewidzialnego

Podczas celebrowania Pamiątki Narodzin Pana Jezusa często dochodzi do zatarcia granicy między katolicką tradycją a biblijnymi wzorcami i nauczaniem apostolskim. Niestety, ogólna świadomość religijna Polaków pozostaje na niskim poziomie, czego symbolem jest choćby potoczne przywoływanie hasła „siódme: nie kradnij”. Jest to wyraźne świadectwo nieznajomości Biblii, gdyż według właściwej numeracji przykazań, siódme brzmi: „Nie cudzołóż”. Taka rozbieżność wynika z faktu, że doktryna katolicka pomija biblijny zapis drugiego przykazania, który brzmi:

„Nie będziesz czynił żadnej rzeźby ani żadnego wizerunku tego, co jest w górze na niebie i na dole na ziemi, ani tego, co jest w wodzie pod ziemią. Nie będziesz oddawał im pokłonu i nie będziesz im służył, gdyż Ja, PAN, twój Bóg, jestem Bogiem zazdrosnym, karzącym synów do trzeciego i czwartego pokolenia za winy ojców, którzy Mnie nienawidzą. Okazuję natomiast łaskę aż do tysięcznego pokolenia tym, którzy Mnie miłują i przestrzegają Moich przykazań” (Wj 20:4-6).

Aby zachować liczbę dziesięciu przykazań w Dekalogu, ostatnie z nich zostało podzielone na dwa odrębne punkty (dziewiąte i dziesiąte).

Dziś pragnę odwołać się właśnie do drugiego przykazania, zacytowanego powyżej w pełnym brzmieniu. Chcę skupić się szczególnie na jego początkowych słowach, w których zapisano fundamentalne oczekiwanie Boga wobec ludzkości. Chodzi o to, aby człowiek nie tworzył wizerunku czegokolwiek w celu oddawania mu pokłonu, służenia mu czy uwielbiania go. Bóg jest „Bogiem zazdrosnym”, o czym sam wyraźnie zapewnia w wielu miejscach, w których objawia swoją istotę.

Punktem wyjścia dla tej refleksji są słowa z jednego z najważniejszych listów apostoła Pawła. Czytamy w nim, że Bóg upodobał sobie, aby w Jego Synu „zamieszkała cała pełnia” boskości (Kol 1:19). Ta głęboka myśl teologiczna zaczyna się od stwierdzenia, że Chrystus „jest obrazem Boga niewidzialnego, pierworodnym wszelkiego stworzenia” (Kol 1:15).

Niedawno analizowałem ten fragment w rzadziej używanym przeze mnie przekładzie. Brzmi on następująco: „W Nim też objawił Swoją naturę i dlatego tylko On jest jedynym obrazem niewidzialnego Boga, praprzyczyną wszelkiego stworzenia. W Nim bowiem zaistniało wszystko, co tylko zostało stworzone, zarówno w Niebiosach, jak i na Ziemi; byty widzialne i niewidzialne, trony, panowania, zwierzchności i władze. Wszystko dokonało się przez Niego i dla Niego” (Kol 1:15-16 [NDP]).

Ten dynamiczny przekład zawiera precyzyjne objaśnienia terminów. Przy słowie „obraz” znalazłem niezwykle interesujący komentarz, który stał się główną inspiracją do napisania tego rozważania. Przytoczę go w całości:

„Wyraz »obraz«, określany inaczej wizerunkiem – gr. eikon (ikona, obraz, wizerunek) – jest to pojęcie, którego Bóg użył w drugim przykazaniu. Zabronił w nim czynienia jakichkolwiek rzeźb i wizerunków czegokolwiek, co znajduje się na niebie czy na ziemi, w wodach czy pod ziemią, i oddawania temu boskiej czci (Wj 20:4-5 i Rz 1:24-25). Chrystus jest jedynym odzwierciedleniem niewidzialnego Boga. I nie chodzi tu o Jego fizyczne wyobrażenie, ale o Jego wizerunek duchowy (czy – jakbyśmy to dziś powiedzieli – portret psychologiczny). Patrząc na charakter Chrystusa, Jego sposób postępowania, Jego decyzje, Jego odnoszenie się do innych, poznajemy prawdziwy charakter (obraz) Boga (por. Hbr 1:3). O ile więc człowiek został stworzony na Boże podobieństwo (por. Rdz 1:26), o tyle Chrystus, łącząc w Sobie naturę człowieka i Boga, jest najdoskonalszym wizerunkiem Boga w ciele człowieka”.

Rozważając przy okazji świąt fakt objawienia się Syna Bożego w ludzkim ciele, uświadamiamy sobie doniosłość tego aktu. Bóg ukazał siebie w postaci człowieczej, abyśmy mogli Go poznać, zrozumieć Jego miłość i pragnienie bliskiej więzi z nami.

Bóg przybliżył się do nas tak bardzo, że mogliśmy nie tylko „wyczuć”, iż „jest On niedaleko od każdego z nas” (Dz 17:27), ale wręcz Go zobaczyć – mimo że w swej istocie pozostaje niewidzialny. Apostoł Jan pisał: „widzieliśmy na własne oczy, na co patrzyliśmy i czego dotykały nasze ręce, a co dotyczy Słowa życia – bo Życie zostało objawione i widzieliśmy Je, i świadczymy o Nim, i głosimy wam Życie wieczne, które było zwrócone ku Ojcu, a nam zostało objawione” (1 Jn 1:1-2).

To jedyny objawiony nam „obraz Boga”, który możemy oglądać wyłącznie w Jego Synu.

Gdy po wyjściu z Egiptu Izraelici weszli do Ziemi Obiecanej, zastali tam liczne bóstwa, pomniki i obrazy będące wytworem pogańskich wyobrażeń. Właśnie dlatego Bóg precyzyjnie wyjaśnił sens drugiego przykazania w swoim komentarzu: „Wystrzegaj się zawierania przymierza z mieszkańcami ziemi, do której wejdziesz, aby nie stało się to dla ciebie pułapką. Dlatego zburzycie ich ołtarze, połamiecie ich stele i wytniecie aszery. Nie będziesz oddawał pokłonu innemu bogu, gdyż PAN, którego imię brzmi Zazdrosny, jest Bogiem zazdrosnym” (Wj 34:12-14).

Zatem to przykazanie – choć pominięte w doktrynie katolickiej – jest kluczowe. Powinniśmy go przestrzegać ze względu na świętość i chwałę Boga, której On nie dzieli z nikim innym.

Również apostoł Paweł w Liście do Rzymian wskazał, że Boga można poznać i zobaczyć jedynie w Chrystusie. Pisał o tym już na samym początku: „To bowiem, co w Nim niewidzialne, Jego wieczna moc i boskość, są od stworzenia świata widoczne w dziełach, dlatego nie mają nic na swoją obronę. Chociaż poznali Boga, to jednak nie oddali Mu chwały jako Bogu ani Mu nie podziękowali, ale zbłądzili w swoich myślach, a ich nierozumne serce pogrążyło się w ciemności. Uważali, że są mądrzy, a dali się ogłupić. I zamienili chwałę niezniszczalnego Boga na podobieństwo obrazu zniszczalnego człowieka, ptaków, czworonogów i płazów” (Rz 1:21-23).

Pamiętajmy, że Bóg jest zazdrosny o to, komu oddajemy – czy wyłącznie Jemu samemu, czy też innym stworzeniom lub martwym przedmiotom. Być może warto zastanowić się nad treścią naszych ludowych kolęd: czy ich słowa są rzeczywistym uwielbieniem Boga, który objawił nam swój obraz w Jezusie Chrystusie?

Henryk Hukisz