Dajcie się przemienić

Kluczowy werset na temat przemiany, jakiej mogą doświadczyć osoby narodzone z Ducha Świętego, to słowa zapisane przez apostoła Pawła do wierzących w Rzymie: „Nie dostosowujcie się do tego świata, ale dajcie się przemienić przez odnowienie myśli, abyście potrafili rozpoznać, co jest wolą Boga, co jest dobre, co Mu się podoba i co jest doskonałe” (Rz 12,2).  

Aby w pełni zrozumieć to polecenie, musimy spojrzeć na pełny kontekst, w jakim ta prawda została zapisana. W poprzednim rozdziale Paweł odwołuje się do przymierza Boga z narodem wybranym. Izrael porównany zostaje do szlachetnego drzewa oliwnego i chociaż potknął się, tkwiąc w bałwochwalstwie, lecz nie upadł. „To niemożliwe!” – zapewnia Paweł – „Ale z powodu ich występku zbawienie stało się udziałem pogan” (Rz 11,11). Poganie, natomiast odcięci od dzikiego drzewa oliwnego, zostali „wszczepieni na ich miejsce i z korzeni czerpią soki drzewa oliwnego” (Rz 11,14).

Zestawienie metafory oliwnej z 11. rozdziału Listu do Rzymian z nauczaniem o przemianie z rozdziału 12. uderza swoją niezwykłą spójnością i ukazaniem ciągłości myśli Apostoła Pawła. Obie te sekcje łączą się w nierozerwalną całość, w której wewnętrzne, duchowe życie staje się bezpośrednim źródłem zewnętrznej metamorfozy.

Sok wyciągany z korzenia szlachetnego drzewa oliwnego (piotēs – żyzność, tłustość, pożywność), to nie tylko obietnice dane patriarchom, ale przede wszystkim życiodajny Duch Święty, który te obietnice ożywia. Tak samo człowiek włączony w Chrystusa nie żyje już własną siłą, lecz czerpie ze stałego, wewnętrznego źródła duchowego życia. Będąc gałązką z „dzikiego drzewa oliwnego”, został wszczepiony wbrew swej naturze w szlachetne drzewo. Jezus zapewniał: „Jeśli ktoś pragnie, niech przyjdzie do Mnie i niech pije (…) A powiedział to o Duchu, którego mieli otrzymać ci, którzy uwierzyli w Niego” (Jn 7,37-39).

Kiedy Paweł pisał w Liście do Rzymian 12,2: „dajcie się przemienić przez odnowienie myśli”, użył greckiego słowa metamorphousthe. Metamorfoza – podobnie jak w przypadku gąsienicy zmieniającej się w motyla – nie jest nakładaniem zewnętrznej maski ani powierzchowną zmianą zachowania. Jest natomiast ujawnieniem nowej natury, która została zaszczepiona wewnątrz. To właśnie ten duchowy „sok”, udostępniony wierzącym w momencie wszczepienia, wykonuje pracę odnawiania umysłu. Zmienia sposób myślenia, wartości i pragnienia, co w konsekwencji prowadzi do rozpoznania i pełnienia woli Bożej. Jest to logiczny ciąg argumentacji Pawła: najpierw zostajesz wszczepiony z łaski i zaczynasz czerpać duchowy sok, a konsekwencją tego przepływu życia jest głęboka przemiana całego twojego życia.

Kluczowym mostem pomiędzy tą nauką a praktyką życia jest słowo „więc” użyte w Rzymian 12,1. Wielu biblistów uważa je za najważniejszy spójnik w całym Nowym Testamencie. Przez pierwsze 11 rozdziałów Paweł wykłada naukę, że wszyscy zgrzeszyli i potrzebują łaski, że zostaliśmy usprawiedliwieni z wiary, a nie z uczynków, oraz że zostaliśmy włączeni w prawdziwe drzewo oliwne i czerpiemy z niego życiodajny sok wbrew naszej naturze. Słowo „więc” spina tę naukę z codziennością. Paweł pisze: „Zachęcam więc was, bracia, przez wzgląd na miłosierdzie Boga...”. Miłosierdzie Boga to właśnie ta cała łaska wszczepienia – fakt, że będąc dziczką, zostałeś zasilony sokiem szlachetnej oliwki, choć na to nie zasłużyłeś. Powstaje z tego nierozerwalny ciąg logiczny: najpierw dostajesz dostęp do soku, czyli Duch Święty i życie Boże zaczynają w tobie płynąć; następnie, ze względu na obecność tego soku, oddajesz swoje ciało na żywą ofiarę; a na koniec sprawiasz, że ten wewnętrzny sok wywołuje metamorfozę umysłu. Bez słówka „więc” wezwanie z Rzymian 12,2 byłoby tylko kolejnym ciężkim nakazem moralnym i presją zewnętrzną. Z łącznikiem „więc” staje się ono naturalną konsekwencją: skoro płynie w tobie sok Bożego pnia, to twoje myślenie i życie naturalnie ulegają wewnętrznej przemianie.

Człowiek wierzący rozpoczyna nowe życie przez narodzenie z Ducha Świętego. Nie jest to jedynie przyjęcie nowego systemu przekonań, zasad moralnych czy zewnętrznego sposobu życia, lecz jest początkiem wewnętrznej przemiany człowieka, który otrzymuje nowe życie pochodzące od Boga. Od tej chwili staje wobec dwóch różnych sposobów kształtowania swojej egzystencji: może przyjmować schēma – schemat, formę i sposób funkcjonowania tego świata, albo może poddawać się działaniu Ducha Świętego, który prowadzi go ku obrazowi Chrystusa. Użyte przez Pawła w Rz 12,2 słowa wskazują na zasadniczą różnicę. Słowo syschēmatízesthe oznacza przyjmowanie istniejącego schematu i dostosowywanie się do narzuconego wzorca. Człowiek może pozwolić, aby otaczający go świat określił jego wartości, sposób myślenia, pragnienia i sposób reagowania – wtedy jego życie zostaje ukształtowane według zewnętrznego wzorca tego wieku.

Paweł wzywa jednak do czegoś zupełnie innego: metamorphoûsthe – „dajcie się przemienić”. Forma tego czasownika wskazuje na proces, któremu człowiek się poddaje. Nie chodzi o samodzielne zbudowanie nowej osobowości ani o przyjęcie kolejnego zewnętrznego schematu. Chodzi o poddanie się działaniu Boga, który dokonuje przemiany od wewnątrz. Źródłem tej przemiany jest Duch Święty, a jednym z podstawowych obszarów Jego działania jest nous – umysł, czyli sposób rozumienia, oceniania i postrzegania rzeczywistości. Dlatego przemiana dokonuje się przez odnowienie myśli. Człowiek narodzony z Ducha nie jest już bezwolnym odbiorcą sposobu myślenia narzuconego przez świat. Jego umysł zostaje poddany procesowi odnowienia: dawne schematy są konfrontowane z prawdą Boga, a sposób myślenia zostaje stopniowo podporządkowywany Chrystusowi. Paweł opisuje ten proces również w 2 Liście do Koryntian 10,5 - „wszelki umysł zniewalamy do posłuszeństwa Chrystusowi”.

Jest to więc walka o sposób myślenia. To, co wcześniej kształtowało człowieka – wartości, przekonania, pragnienia i schematy tego świata – nie może już sprawować nad nim władzy. Każda myśl zostaje postawiona wobec Chrystusa. Nie chodzi o bezmyślne tłumienie myśli, lecz o ich poddanie prawdzie Chrystusa. Umysł zostaje odnowiony wtedy, gdy człowiek pozwala, aby Chrystus stał się miarą tego, co prawdziwe, dobre i godne przyjęcia. Proces ten prowadzi dalej – od odnowienia sposobu myślenia do przemiany całego człowieka. Paweł mówi w 2 Liście do Koryntian 3,18 - „My wszyscy zaś, którzy odsłoniętą twarzą odzwierciedlamy chwałę Pana, za sprawą Pana, którym jest Duch, przekształcamy się od chwały ku chwale w ten sam obraz”. Tutaj źródło przemiany zostaje nazwane wprost: Pan jest Duchem. To Duch Święty dokonuje w człowieku dzieła, którego celem jest obraz Chrystusa.

Dlatego chrześcijańska przemiana nie polega przede wszystkim na tym, że człowiek zaczyna zewnętrznie naśladować Chrystusa. Jej istotą jest to, że Duch Święty kształtuje w nim życie odpowiadające Chrystusowi. Zewnętrzne postępowanie staje się konsekwencją wewnętrznej rzeczywistości. Człowiek nie otrzymuje jedynie nowego schematu zachowania; otrzymuje nowe źródło życia, a Duch Święty stopniowo kształtuje jego wnętrze według obrazu Syna. Ten kierunek przemiany Paweł ukazuje w List do Rzymian 8,29, pisząc: „Tych bowiem, których poznał, przeznaczył, żeby się stali podobni do obrazu Jego Syna, aby był On pierworodnym między wielu braćmi”. Chrystus zaś jest „obrazem Boga niewidzialnego, pierworodnym wszelkiego stworzenia” (Kol 1,15) i w Nim objawia się Ojciec. Dlatego przemiana na obraz Chrystusa oznacza coraz pełniejsze odzwierciedlanie w życiu człowieka tego, jaki jest Bóg.

W tym miejscu musimy odwołać się do słów apostoła Piotra, które nabierają szczególnej głębi: „Przez to zostały nam dane cenne i najważniejsze obietnice, abyście dzięki nim stali się uczestnikami natury Boga” (2 Ptr 1,4). Nie oznacza to, że człowiek staje się Bogiem w sensie swojej istoty czy tożsamości. Oznacza natomiast rzeczywiste uczestnictwo w życiu pochodzącym od Boga. Człowiek, który narodził się z Ducha, nie tylko poznaje Boga z zewnątrz i nie tylko uczy się naśladować Jego zachowanie. Duch Święty prowadzi go do uczestnictwa w życiu Boga, kształtując w nim obraz Chrystusa.

Dlatego prawdziwa przemiana nie polega na tym, że chrześcijanin staje się człowiekiem, który po prostu zachowuje się inaczej niż świat, lecz staje się człowiekiem, który myśli inaczej, ponieważ został odnowiony od wewnątrz. Dlatego pragnie inaczej, ponieważ jego serce jest kształtowane przez Ducha; rozeznaje inaczej, ponieważ jego umysł został poddany Chrystusowi; i w konsekwencji żyje inaczej, ponieważ w jego życiu coraz wyraźniej objawia się obraz Syna. Ostatecznie jest to dzieło Boga w człowieku.

Henryk Hukisz