Granice luzu w Kościele

Przed laty w poznańskim zborze na niedzielnych nabożeństwach zaczął regularnie pojawiać się pewien młodzieniec. Uwagę zwracał jego wyjątkowo „luzacki” styl. W swobodnej rozmowie dał mi do zrozumienia, że nie przywiązuje wagi do wyglądu zewnętrznego – twierdził, że liczy się wyłącznie to, co czuje w sercu.

Jakiś czas później spotkałem go w środku tygodnia na przedmieściach Poznania. Był nie do poznania: ciemny garnitur, nienagannie dobrany krawat, śnieżnobiała koszula i lśniące, świeżo wypastowane półbuty. Zaskoczony tym widokiem, zapytałem wprost, czy wybiera się na pogrzeb, bo w pobliżu znajdował się cmentarz. Odpowiedział, że idzie na rozmowę kwalifikacyjną do pobliskiej firmy i bardzo zależy mu na tej pracy. Kusiło mnie, by zapytać, czy w celu wykazania kompetencji nie ważniejsze są wykształcenie i wiedza niż wygląd. Oczywiście wiedzę i wykształcenie można – a nawet warto – „ładnie ubrać”. Nie ma w tym nic złego.

Wolność czy brak manier?

Podczas jednej z moich pierwszych wizyt w Wielkiej Brytanii odwiedziłem niewielki zbór ewangeliczny. Zaskoczyła mnie panująca tam bardzo swobodna atmosfera. W trakcie Wieczerzy Pańskiej odniosłem wrażenie chaosu – wierni spacerowali po sali, podając sobie nawzajem talerzyk z pieczywem i kielich z winem. Później, w rozmowie z liderami tej społeczności, usłyszałem coś w rodzaju świadectwa „wyzwolenia ze światowych form”. Jako przykład podano mi fakt, że nie czują się już zobowiązani do dżentelmeńskich gestów, takich jak otwieranie kobietom drzwi. Czy w tamtejszym kręgu kulturowym bycie dżentelmenem uznaje się za przejaw „cielesności”?

Osobiście – będąc wychowany w Polsce, w środowisku ludzi wierzących, z których wielu pochodziło z Kresów Wschodnich – zwracam dużą uwagę na prezencję chrześcijanina. Jestem przekonany, że nasz wygląd zewnętrzny jest świadectwem duchowego wnętrza. Oczywiście mam świadomość słów: „Bóg nie patrzy na to, na co patrzy człowiek” (1 Sam. 16:7), ale my, jako ludzie, patrzymy właśnie „po ludzku”. Nie posiadamy nadnaturalnego, Bożego wglądu w serce; posługujemy się zmysłami, które otrzymaliśmy – w tym wzrokiem. Dla każdego człowieka, wierzącego czy nie, to, co widzą oczy, ma znaczenie.

Ubiór jako element kultury

To naturalne, że wychodząc z domu, mamy świadomość bycia obserwowanymi. Dlatego ubieramy się inaczej niż w zaciszu własnego mieszkania. Nazywamy to kulturą osobistą lub obyczajem społecznym. Te formy budują tożsamość wspólnoty. Nie dziwi nas widok członków amazońskiego plemienia w filmie przyrodniczym, którzy chodzą bez odzienia. Jeśli jednak w wiadomościach widzimy protestujące, półnagie kobiety, obraz jest cenzurowany. Żyjemy w cywilizowanym świecie, w którym obowiązują pewne kanony. Od momentu, gdy „uczynił Pan Bóg Adamowi i jego żonie odzienie ze skór, i przyodział ich” (Rdz 3:21), towarzyszy nam zwyczaj ubierania się.

Jaki zatem powinien być nasz stosunek do mody? Nikt racjonalny nie powinien nadinterpretować słów apostoła Piotra: „ozdobą waszą niech nie będzie to, co zewnętrzne...” (1 Ptr 3:3). Po pierwsze, słowa te były skierowane do kobiet w konkretnym kontekście kulturowym, a po drugie – stanowią punkt odniesienia do tego, co ma najwyższą wartość przed Bogiem. Pismo Święte nie definiuje „chrześcijańskiej mody”, zaleca jedynie umiar. Pamiętam naukę moich mentorów, którzy radzili, by w kwestiach trendów pozostawać w „przyzwoitej odległości” za współczesnością.

Szacunek dla sacrum

Gdy w 1977 roku po raz pierwszy poleciałem za ocean, uderzyło mnie, że w amerykańskich zborach ludzie przychodzili na nabożeństwa odświętnie ubrani. Wyjaśniono mi, że to wyraz szacunku dla wspólnoty gromadzącej się jako Ciało Chrystusa. Świętość Kościoła obligowała do lepszej prezencji niż w zwykły dzień tygodnia.

Niestety, to, co obserwuję w wielu współczesnych kościołach, napełnia mnie smutkiem. Często większość zgromadzonych, włączając w to pastorów i liderów, pojawia się na nabożeństwach w dresach, szortach czy t-shirtach, z religijnymi tatuażami na widoku. Tymczasem w telewizji reporterzy sportowi czy pogodynki występują w garniturach i koszulach. Ten sam kraj, ten sam czas, ci sami odbiorcy. Dlaczego więc w kościele pozwalamy sobie na mniej szacunku? Przypomina mi się wywiad z Zenonem Laskowikiem, który zapytany, dlaczego występuje w marynarce i pod krawatem, odpowiedział krótko: „z szacunku dla widzów”.

Świadectwo przez codzienność

Oczywiście inaczej ubieramy się na piknik, a inaczej na koncert w Filharmonii. W Kościele nie istnieje jeden globalny styl – inaczej ubiorą się chrześcijanie w Afryce, na Alasce czy w krajach arabskich. Kluczowe jest jednak to, by nie bezkrytycznie naśladować obce nam kulturowo wzorce „luzu”. Jeśli chcemy być świadectwem dla lokalnej społeczności, musimy być „światłością” w każdym aspekcie życia, również poprzez ubiór. Skoro twierdzimy, że Bóg jest dla nas najważniejszy, pokażmy w praktyce, że szanujemy Go ponad wszystko.

Jeśli na rozmowę o pracę potrafimy ubrać się zgodnie z etykietą, dlaczego w kościele zachowujemy się jak „luzacy” pozbawieni norm? Wspominałem już kiedyś o „formie pobożności” i wyrzeczeniach, jakie wiążą się z naśladowaniem Chrystusa. Czy potrafimy wyrzec się owego „luzu”, aby przyjąć postawę, o której mówił nasz Zbawiciel?

„Weźcie na siebie moje jarzmo i uczcie się ode mnie, że jestem cichy i pokornego serca, a znajdziecie ukojenie dla dusz waszych” (Mt 11:29).

Henryk Hukisz