Czyja wendeta?

Współczesna kultura, a nierzadko także powierzchowne chrześcijaństwo, lansują bardzo jednostronny obraz Stwórcy, redukując go wyłącznie do idei „Boga bezwarunkowej miłości”, który akceptuje człowieka w każdym stanie i przymyka oko na zło. Takie nauczanie jest jednak poważnym błędem i wypaczeniem biblijnego objawienia. Pismo Święte z całą mocą przypomina, że Bóg jest Święty, a Jego świętość oznacza absolutną nienawiść do grzechu oraz konieczną, sprawiedliwą reakcję na nieprawość.

Bóg nie jest obojętny na ludzką krzywdę ani na zatwardziałość w grzechu – Jego gniew jest realnym, moralnym sprzeciwem wobec zła. Jak zapowiada Pismo: „Gniew Boży objawia się z nieba przeciwko wszelkiej bezbożności i niesprawiedliwości ludzi – którzy prawdę w niesprawiedliwość obracają” (Rz 1,18), a Psalmista dodaje: „Bóg jest sędzią sprawiedliwym, Bogiem codziennie pałającym gniewem” (Ps 7,12). Z kolei autor Listu do Hebrajczyków przypomina odwieczną prawdę: „Znamy przecież Tego, który powiedział: Do Mnie należy wymierzanie kary, Ja odpłacę” (Hbr 10,30), ostrzegając tych, którzy odrzucają Jego łaskę: „Straszna to rzecz wpaść w ręce Boga żyjącego [...] Nasz Bóg jest bowiem ogniem pożerającym” (Hbr 10,31; 12,29).

Ignorowanie tego aspektu natury Boga prowadzi do fałszywego poczucia bezkarności. Tymczasem w nauczaniu biblijnym, zwłaszcza gdy zgłębiamy myśl apostoła Pawła zawartą w Liście do Rzymian 12,19 „Nie szukajcie zemsty sami, umiłowani, ale pozostawcie miejsce gniewowi Boga. Napisano bowiem: Do Mnie należy wymierzanie kary, Ja odpłacę, mówi Pan”, w odniesieniu do czasu teraźniejszego pojęcie „gniewu Boga” (orgē tou theou) jawi się w zupełnie innym świetle. Bożego gniewu nie należy wyobrażać sobie jako gwałtownego, emocjonalnego wybuchu czy bezpośredniej, nadprzyrodzonej kary ciskanej z nieba w stronę każdego złoczyńcy natychmiast po popełnieniu przez niego grzechu. Działanie Boga ma tu wymiar przede wszystkim porządkowy, eschatologiczny oraz głęboko moralny, a Jego odpłata objawia się w sposób nierzadko zaskakujący dla naszej ludzkiej logiki. Dlatego Paweł ostrzega wierzących przed wymierzaniem odpłaty za doznane krzywdy według własnego kryterium sprawiedliwości.

Aby w pełni zrozumieć, jak manifestuje się Boży gniew w teraźniejszości i dokąd zmierza, warto przyjrzeć się mu w znaczeniu, jakie prezentuje nam Biblia.

Cytat przytoczony przez Pawła – „Do Mnie należy wymierzanie kary, Ja odpłacę, mówi Pan” (Rz 12,19) – odwołuje się do starotestamentowej tradycji z Księgi Powtórzonego Prawa: „Do Mnie należy zemsta i odpłata…” (Pwt 32,35) i jasno wskazuje, że osądzanie jest wyłączną prerogatywą Stwórcy. Prawda, że Bóg nie wymierza kary natychmiast, nie świadczy o Jego obojętności wobec ludzkiego cierpienia ani o przyzwoleniu na krzywdę. Jest to przede wszystkim wyraz Jego niepojętej cierpliwości.

W perspektywie Nowego Testamentu obecny czas jest czasem łaski – przestrzenią otwartą na pokutę. Bóg świadomie powstrzymuje swój ostateczny gniew, co doskonale wyjaśnia apostoł Piotr, pisząc o wstrzymaniu do czasu powrotu Chrystusa: „Pan nie zwleka z wypełnieniem obietnicy – chociaż niektórzy uważają, że zwleka – ale jest cierpliwy względem was, gdyż nie chce, aby ktokolwiek zginął, lecz aby wszyscy się nawrócili” (2 Pt 3,9).

Bóg daje czas zarówno skrzywdzonym, by mogli dojrzeć do przebaczenia i uwolnić się od ciężaru nienawiści, jak i dla krzywdzących, dając im szansę na opamiętanie i przemianę serca. Klasycznym przykładem tej Bożej logiki jest historia bezbożnego króla Achaba. Gdy ten po zamordowaniu Nabota i przejęciu jego winnicy ukorzył się przed Bogiem, Pan powiedział do proroka Eliasza: „Czy widziałeś, jak Achab upokorzył się przede Mną? Ponieważ ukorzył się przede Mną, nie ześlę nieszczęścia za jego życia.” (1 Król 21,29).

Choć ostateczny, pełny gniew Boży ma charakter eschatologiczny i spełni się dopiero w Dniu Sądu, to jego fundamenty budowane są już teraz – poprzez to, jak człowiek reaguje na prawdę i czy otwiera się na Boże wezwanie do pokuty.

Patrząc na szerszy kontekst Listu do Rzymian, zwłaszcza na jego pierwszy rozdział, dostrzegamy, że Boży gniew w doczesności objawia się w specyficzny sposób: poprzez powstrzymanie Bożej interwencji i wydanie człowieka na skutki jego własnego postępowania. Jest to bezpośrednie nawiązanie do powszechnie znanej prawdy, jaką Paweł przywołuje w Liście do chrześcijan w Galacji: „Nie dajcie się zwodzić, Bóg nie pozwala szydzić z siebie. Co bowiem człowiek posieje, to będzie zbierał” (Ga 6,7).

Kiedy ludzie uporczywie odrzucają objawienie Bożej dobroci i wybierają zło, Bóg uznaje ich wolność, pozostawiając ich na pastwę własnych pożądliwości. Apostoł Paweł wielokrotnie używa tam dramatycznego sformułowania: „Dlatego Bóg wydał ich z powodu pożądliwości ich serc na pastwę nieczystości [...] A skoro nie uważali za słuszne uznać Boga, wydał ich Bóg na pastwę niecnych myśli, aby czynili to, co niestosowne” (Rz 1,24.28).

To postępujące odrzucenie wartości prowadzi nieuchronnie do wewnętrznego rozpadu, utraty wrażliwości sumienia oraz społecznego chaosu. Istota Bożego gniewu nie polega tu na tym, że Bóg ciska gromem w grzesznika, lecz na tym, że pozwala działać nienaruszalnemu prawu moralnej przyczyny i skutku – zło staje się karą samo dla siebie. Paweł stawią jasno kwestię odpowiedzialności: „dlatego nie mają nic na swoją obronę” (Rz 1,20). Przykładem takiej postawy w Starym Testamencie był król Saul. Kiedy wielokrotnie odrzucał Boże przykazania i szukał własnych dróg, Bóg w końcu odstąpił od niego i pozwolił mu zebrać owoce własnego uporu, co doprowadziło króla do duchowej i fizycznej ruiny (1 Sam 28,6.15).

W dalszej części Listu do Rzymian Paweł wskazuje na rolę władzy świeckiej, nazywając ją powołaną do wykonywania sprawiedliwości i ograniczania panoszącego się zła: „Jest ona bowiem sługą Boga dla twojego dobra. Jeśli jednak czynisz zło, bój się, bo nie na próżno nosi miecz. Jest przecież sługą Boga, wymierzającym karę temu, kto popełnia zło” (Rz 13,4). Apostoł Piotr powołuje się również na ustanowiony przez Boga autorytet tej władzy do karania czyniących zło: „Ze względu na Pana bądźcie poddani wszelkiej ludzkiej władzy: czy to królowi, jako wyżej postawionemu, czy namiestnikom, jako przez niego posyłanym dla karania złoczyńców, a chwalenia tych, którzy dobrze czynią” (1 Ptr 2,13-14).

W teraźniejszości Bóg posługuje się więc ramami porządku społecznego – stanowionym prawem, sądami i strukturami państwowymi. Oprócz zewnętrznego miecza sprawiedliwości Bóg umieścił w człowieku także wewnętrznego świadka – sumienie, które po popełnieniu zła staje się dla krzywdziciela miejscem niepokoju i oskarżenia. Paweł zauważa to w swoim liście do Rzymian: „Wykazują, że czyn zgodny z Prawem jest wpisany w ich serca, bo ich sumienie jawi się równocześnie jako świadek, między jednymi a drugimi myślami, które oskarżają lub bronią” (Rz 2,15).

Dzięki temu wierzący nie musi szukać zemsty na własną rękę ani ulegać pokusie osobistego wymierzania sprawiedliwości. Zaufanie Bogu oznacza w tym kontekście uznanie, że w świecie materialnym działają powołane przez Niego mechanizmy prawne i etyczne, które stoją na straży ładu, a ostateczny osąd nad ludzkim sercem i tak pozostaje w rękach Tego, który widzi w ukryciu.

Cierpliwość Boga i odroczenie ostatecznego wyroku nie oznaczają jednak bezkarności – proces ten dotyka nie tylko świata zewnętrznego, ale posiada swój wymiar proroczy i dyscyplinujący w odniesieniu do samego Kościoła. Wyrazistym tego obrazem są listy do siedmiu zborów w Księdze Apokalipsy (rozdz. 2–3), w których Chrystus występujący jako Sędzia z oczami jak płomień ognia weryfikuje czystość, wierność i moralną kondycję swoich wspólnot.

W listach tych Bóg nie czeka bezczynnie na koniec dziejów, lecz wkracza w teraźniejszość Kościoła z ostrzeżeniami i zapowiedzią konkretnych kar doczesnych i eschatologicznych dla tych, którzy zatracają czystość i ulegają kompromisom z grzechem:

·  Zborowi w Efezie zapowiada usunięcie świecznika ze swojego miejsca, jeśli wspólnota nie porzuci swojej oziębłości i nie powróci do „pierwszej miłości” (Ap 2,5).

·  Zborowi w Pergamonie wyznacza surową konfrontację, ostrzegając, że jeśli się nie upamiętają, On sam przyjdzie do nich prędko i „będzie walczył przeciwko nim mieczem swych ust” (Ap 2,16).

·  Wspólnocie w Tiatyrze, która toleruje moralne zwiedzenie i grzech, zapowiada ciężki ucisk oraz wymierzenie sprawiedliwości według uczynków: „Oto rzucę ją na łoże boleści, a tych, którzy z nią cudzołożą, w wielki ucisk, jeśli się nie upamiętają w ich uczynkach” (Ap 2,22).

·  Zborowi w Sardes przypomina o nagłym, niespodziewanym nadejściu sądu w przypadku braku duchowej czujności: „Jeśli więc nie czuwasz, przyjdę jak złodziej i nie dowiesz się, o której godzinie przyjdę do ciebie” (Ap 3,3).

Te zapowiedzi pokazują, że Boża sprawiedliwość i gniew – choć w teraźniejszości przejawiają się jako wezwanie do nawrócenia i są próbą ognia – posiadają realny wymiar dyscyplinujący. Sąd nadprzyrodzony już się zaczyna, jak przypomina Pismo, „Czas bowiem, aby się rozpoczął sąd od domu Boga” (1 Ptr 4,17), a Chrystus jako Głowa Kościoła nie akceptuje obojętności, wzywając swoje wierne resztki do wytrwania w czystości aż do końca.

Perspektywa ostatecznego, eschatologicznego gniewu Bożego oraz nieuchronności Dnia Pańskiego nie została nam dana po to, byśmy popadali w bierny lęk lub rościli sobie prawo do osobistej zemsty. Apostoł Piotr w swoim drugim liście stawia fundamentalne pytanie, które ukazuje powagę tej rzeczywistości: „Skoro to wszystko zostanie zniszczone, to jacy wy powinniście być w świętym postępowaniu i pobożności, oczekując przyjścia dnia Boga i starając się je przyspieszyć?” (2 Ptr 3,11–12). Skoro cały obecny porządek oparty na grzechu, niesprawiedliwości i ludzkiej pysze ulegnie ostatecznemu zniszczeniu w ogniu, odpowiedź Kościoła nie może być powierzchowna. Świadomość, że „dzień Pana przyjdzie jak złodziej” (2 Ptr 3,10), jest dla wierzących potężnym wezwaniem do radykalnej przemiany życia.

Święte postępowanie i pobożność nie są jedynie pobożnym dodatkiem do wiary, ale jedyną właściwą postawą ludzi, którzy wiedzą, komu zawdzięczają sprawiedliwość. Zamiast pałać nienawiścią do krzywdzących czy brać miecz w swoje ręce, Kościół ma być przestrzenią Bożej łaski w ginącym świecie – miejscem czystości, przebaczenia i gotowości na spotkanie ze swoim Panem, który cierpliwie czeka, by wszyscy zmierzający ku zatraceniu znaleźli drogę do zbawienia.

Henryk Hukisz