Dajcie się przemienić

Kluczowy werset na temat przemiany, jakiej mogą doświadczyć osoby narodzone z Ducha Świętego, to słowa zapisane przez apostoła Pawła do wierzących w Rzymie: „Nie dostosowujcie się do tego świata, ale dajcie się przemienić przez odnowienie myśli, abyście potrafili rozpoznać, co jest wolą Boga, co jest dobre, co Mu się podoba i co jest doskonałe” (Rz 12,2).  

Aby w pełni zrozumieć to polecenie, musimy spojrzeć na pełny kontekst, w jakim ta prawda została zapisana. W poprzednim rozdziale Paweł odwołuje się do przymierza Boga z narodem wybranym. Izrael porównany zostaje do szlachetnego drzewa oliwnego i chociaż potknął się, tkwiąc w bałwochwalstwie, lecz nie upadł. „To niemożliwe!” – zapewnia Paweł – „Ale z powodu ich występku zbawienie stało się udziałem pogan” (Rz 11,11). Poganie, natomiast odcięci od dzikiego drzewa oliwnego, zostali „wszczepieni na ich miejsce i z korzeni czerpią soki drzewa oliwnego” (Rz 11,14).

Zestawienie metafory oliwnej z 11. rozdziału Listu do Rzymian z nauczaniem o przemianie z rozdziału 12. uderza swoją niezwykłą spójnością i ukazaniem ciągłości myśli Apostoła Pawła. Obie te sekcje łączą się w nierozerwalną całość, w której wewnętrzne, duchowe życie staje się bezpośrednim źródłem zewnętrznej metamorfozy.

Sok wyciągany z korzenia szlachetnego drzewa oliwnego (piotēs – żyzność, tłustość, pożywność), to nie tylko obietnice dane patriarchom, ale przede wszystkim życiodajny Duch Święty, który te obietnice ożywia. Tak samo człowiek włączony w Chrystusa nie żyje już własną siłą, lecz czerpie ze stałego, wewnętrznego źródła duchowego życia. Będąc gałązką z „dzikiego drzewa oliwnego”, został wszczepiony wbrew swej naturze w szlachetne drzewo. Jezus zapewniał: „Jeśli ktoś pragnie, niech przyjdzie do Mnie i niech pije (…) A powiedział to o Duchu, którego mieli otrzymać ci, którzy uwierzyli w Niego” (Jn 7,37-39).

Kiedy Paweł pisał w Liście do Rzymian 12,2: „dajcie się przemienić przez odnowienie myśli”, użył greckiego słowa metamorphousthe. Metamorfoza – podobnie jak w przypadku gąsienicy zmieniającej się w motyla – nie jest nakładaniem zewnętrznej maski ani powierzchowną zmianą zachowania. Jest natomiast ujawnieniem nowej natury, która została zaszczepiona wewnątrz. To właśnie ten duchowy „sok”, udostępniony wierzącym w momencie wszczepienia, wykonuje pracę odnawiania umysłu. Zmienia sposób myślenia, wartości i pragnienia, co w konsekwencji prowadzi do rozpoznania i pełnienia woli Bożej. Jest to logiczny ciąg argumentacji Pawła: najpierw zostajesz wszczepiony z łaski i zaczynasz czerpać duchowy sok, a konsekwencją tego przepływu życia jest głęboka przemiana całego twojego życia.

Kluczowym mostem pomiędzy tą nauką a praktyką życia jest słowo „więc” użyte w Rzymian 12,1. Wielu biblistów uważa je za najważniejszy spójnik w całym Nowym Testamencie. Przez pierwsze 11 rozdziałów Paweł wykłada naukę, że wszyscy zgrzeszyli i potrzebują łaski, że zostaliśmy usprawiedliwieni z wiary, a nie z uczynków, oraz że zostaliśmy włączeni w prawdziwe drzewo oliwne i czerpiemy z niego życiodajny sok wbrew naszej naturze. Słowo „więc” spina tę naukę z codziennością. Paweł pisze: „Zachęcam więc was, bracia, przez wzgląd na miłosierdzie Boga...”. Miłosierdzie Boga to właśnie ta cała łaska wszczepienia – fakt, że będąc dziczką, zostałeś zasilony sokiem szlachetnej oliwki, choć na to nie zasłużyłeś. Powstaje z tego nierozerwalny ciąg logiczny: najpierw dostajesz dostęp do soku, czyli Duch Święty i życie Boże zaczynają w tobie płynąć; następnie, ze względu na obecność tego soku, oddajesz swoje ciało na żywą ofiarę; a na koniec sprawiasz, że ten wewnętrzny sok wywołuje metamorfozę umysłu. Bez słówka „więc” wezwanie z Rzymian 12,2 byłoby tylko kolejnym ciężkim nakazem moralnym i presją zewnętrzną. Z łącznikiem „więc” staje się ono naturalną konsekwencją: skoro płynie w tobie sok Bożego pnia, to twoje myślenie i życie naturalnie ulegają wewnętrznej przemianie.

Człowiek wierzący rozpoczyna nowe życie przez narodzenie z Ducha Świętego. Nie jest to jedynie przyjęcie nowego systemu przekonań, zasad moralnych czy zewnętrznego sposobu życia, lecz jest początkiem wewnętrznej przemiany człowieka, który otrzymuje nowe życie pochodzące od Boga. Od tej chwili staje wobec dwóch różnych sposobów kształtowania swojej egzystencji: może przyjmować schēma – schemat, formę i sposób funkcjonowania tego świata, albo może poddawać się działaniu Ducha Świętego, który prowadzi go ku obrazowi Chrystusa. Użyte przez Pawła w Rz 12,2 słowa wskazują na zasadniczą różnicę. Słowo syschēmatízesthe oznacza przyjmowanie istniejącego schematu i dostosowywanie się do narzuconego wzorca. Człowiek może pozwolić, aby otaczający go świat określił jego wartości, sposób myślenia, pragnienia i sposób reagowania – wtedy jego życie zostaje ukształtowane według zewnętrznego wzorca tego wieku.

Paweł wzywa jednak do czegoś zupełnie innego: metamorphoûsthe – „dajcie się przemienić”. Forma tego czasownika wskazuje na proces, któremu człowiek się poddaje. Nie chodzi o samodzielne zbudowanie nowej osobowości ani o przyjęcie kolejnego zewnętrznego schematu. Chodzi o poddanie się działaniu Boga, który dokonuje przemiany od wewnątrz. Źródłem tej przemiany jest Duch Święty, a jednym z podstawowych obszarów Jego działania jest nous – umysł, czyli sposób rozumienia, oceniania i postrzegania rzeczywistości. Dlatego przemiana dokonuje się przez odnowienie myśli. Człowiek narodzony z Ducha nie jest już bezwolnym odbiorcą sposobu myślenia narzuconego przez świat. Jego umysł zostaje poddany procesowi odnowienia: dawne schematy są konfrontowane z prawdą Boga, a sposób myślenia zostaje stopniowo podporządkowywany Chrystusowi. Paweł opisuje ten proces również w 2 Liście do Koryntian 10,5 - „wszelki umysł zniewalamy do posłuszeństwa Chrystusowi”.

Jest to więc walka o sposób myślenia. To, co wcześniej kształtowało człowieka – wartości, przekonania, pragnienia i schematy tego świata – nie może już sprawować nad nim władzy. Każda myśl zostaje postawiona wobec Chrystusa. Nie chodzi o bezmyślne tłumienie myśli, lecz o ich poddanie prawdzie Chrystusa. Umysł zostaje odnowiony wtedy, gdy człowiek pozwala, aby Chrystus stał się miarą tego, co prawdziwe, dobre i godne przyjęcia. Proces ten prowadzi dalej – od odnowienia sposobu myślenia do przemiany całego człowieka. Paweł mówi w 2 Liście do Koryntian 3,18 - „My wszyscy zaś, którzy odsłoniętą twarzą odzwierciedlamy chwałę Pana, za sprawą Pana, którym jest Duch, przekształcamy się od chwały ku chwale w ten sam obraz”. Tutaj źródło przemiany zostaje nazwane wprost: Pan jest Duchem. To Duch Święty dokonuje w człowieku dzieła, którego celem jest obraz Chrystusa.

Dlatego chrześcijańska przemiana nie polega przede wszystkim na tym, że człowiek zaczyna zewnętrznie naśladować Chrystusa. Jej istotą jest to, że Duch Święty kształtuje w nim życie odpowiadające Chrystusowi. Zewnętrzne postępowanie staje się konsekwencją wewnętrznej rzeczywistości. Człowiek nie otrzymuje jedynie nowego schematu zachowania; otrzymuje nowe źródło życia, a Duch Święty stopniowo kształtuje jego wnętrze według obrazu Syna. Ten kierunek przemiany Paweł ukazuje w List do Rzymian 8,29, pisząc: „Tych bowiem, których poznał, przeznaczył, żeby się stali podobni do obrazu Jego Syna, aby był On pierworodnym między wielu braćmi”. Chrystus zaś jest „obrazem Boga niewidzialnego, pierworodnym wszelkiego stworzenia” (Kol 1,15) i w Nim objawia się Ojciec. Dlatego przemiana na obraz Chrystusa oznacza coraz pełniejsze odzwierciedlanie w życiu człowieka tego, jaki jest Bóg.

W tym miejscu musimy odwołać się do słów apostoła Piotra, które nabierają szczególnej głębi: „Przez to zostały nam dane cenne i najważniejsze obietnice, abyście dzięki nim stali się uczestnikami natury Boga” (2 Ptr 1,4). Nie oznacza to, że człowiek staje się Bogiem w sensie swojej istoty czy tożsamości. Oznacza natomiast rzeczywiste uczestnictwo w życiu pochodzącym od Boga. Człowiek, który narodził się z Ducha, nie tylko poznaje Boga z zewnątrz i nie tylko uczy się naśladować Jego zachowanie. Duch Święty prowadzi go do uczestnictwa w życiu Boga, kształtując w nim obraz Chrystusa.

Dlatego prawdziwa przemiana nie polega na tym, że chrześcijanin staje się człowiekiem, który po prostu zachowuje się inaczej niż świat, lecz staje się człowiekiem, który myśli inaczej, ponieważ został odnowiony od wewnątrz. Dlatego pragnie inaczej, ponieważ jego serce jest kształtowane przez Ducha; rozeznaje inaczej, ponieważ jego umysł został poddany Chrystusowi; i w konsekwencji żyje inaczej, ponieważ w jego życiu coraz wyraźniej objawia się obraz Syna. Ostatecznie jest to dzieło Boga w człowieku.

Henryk Hukisz

Bóg nie szuka tłumów – szuka wiernych serc

Historia zbawienia objawia jedną z najbardziej niezwykłych prawd o Bożym sposobie działania. Człowiek od wieków skłonny jest oceniać możliwości przez pryzmat liczb, siły i zasobów. Władcy liczą armie, politycy liczą głosy, przedsiębiorcy liczą kapitał, a nawet wspólnoty chrześcijańskie nierzadko mierzą skuteczność swojej służby liczbą uczestników, wielkością budynków czy zasięgiem działalności. Tymczasem Bóg, którego drogi nie są drogami człowieka, patrzy na rzeczywistość zupełnie inaczej. Pismo Święte ukazuje, że gdy Pan postanawia rozpocząć nowe dzieło lub odmienić bieg historii, nie rozpoczyna od poszukiwania większości. Poszukuje ludzi, których serca są całkowicie oddane Jemu.

Słowa zapisane w Drugiej Księdze Kronik odsłaniają tę zasadę z niezwykłą prostotą: „Pan bowiem ogarnia spojrzeniem całą ziemię, aby wzmocnić serce tych, którzy są wobec Niego szczerzy” (2 Krn 16,9). Nie czytamy tutaj, że Bóg wypatruje najpotężniejszych narodów, najliczniejszych zgromadzeń czy najbardziej wpływowych przywódców. Jego spojrzenie zatrzymuje się na sercu człowieka. To właśnie ono jest miejscem, od którego rozpoczyna się każde prawdziwe duchowe przebudzenie.

Ta zasada przewija się przez całe Pismo Święte niczym złota nić łącząca kolejne pokolenia ludzi wiary. Już w czasach Noego, gdy niemal cała ludzkość pogrążyła się w nieprawości, Bóg nie rozpoczął od naprawiania świata przez większość. Wybrał jednego sprawiedliwego człowieka i jego rodzinę. W świecie pełnym przemocy i moralnego zepsucia wystarczyło jedno wierne serce, aby ocalić przyszłość całego rodzaju ludzkiego. Podobnie było z Abrahamem. Nie posiadał armii ani politycznej pozycji. Był pielgrzymem, którego Bóg wyprowadził z rodzinnej ziemi, składając mu obietnicę niemożliwą do spełnienia według ludzkich kryteriów. A jednak właśnie z tego jednego człowieka narodził się naród, przez który miało przyjść błogosławieństwo dla wszystkich ludów ziemi.

Jednym z najbardziej wymownych obrazów tej duchowej prawdy pozostaje jednak historia Gedeona. Kiedy Izrael znalazł się pod ciężkim uciskiem Madianitów, sytuacja wydawała się beznadziejna. Wróg rok po roku pustoszył kraj, odbierał plony i pozostawiał mieszkańców w nędzy. Izraelici ukrywali się w jaskiniach i górskich kryjówkach, żyjąc w nieustannym lęku. W takich okolicznościach Bóg powołał człowieka, który w swoich własnych oczach nie przedstawiał większej wartości. Gedeon uważał swój ród za najmniej znaczący w pokoleniu Manassesa, a siebie samego za najmniejszego w domu ojca. Właśnie dlatego stał się narzędziem, przez które Bóg zamierzał objawić swoją moc. Boży wybór nie opierał się na naturalnych zdolnościach, lecz na gotowości serca do posłuszeństwa.

Gdy Gedeon zgromadził trzydzieści dwa tysiące wojowników, mogło się wydawać, że przygotowania do walki dobiegły końca. Tymczasem właśnie wtedy Bóg wypowiedział słowa, które dla każdego stratega wojskowego brzmiałyby jak zaprzeczenie zdrowego rozsądku: „Wtedy PAN powiedział do Gedeona: Zbyt liczny lud jest przy tobie, abym w jego ręce wydał Madianitów. Mógłby się bowiem pysznić Izrael wobec Mnie, i mówić: Własną ręką się wybawiłem” (Sdz 7,2). W tych kilku zdaniach odsłania się głęboka motywacja Bożego działania. Nie chodziło wyłącznie o samo zwycięstwo nad Madianitami. Znacznie ważniejsze było to, komu po zwycięstwie przypadnie chwała. Jeżeli człowiek uzna, że zwyciężył dzięki własnej sile, łatwo zapomina o Tym, który jest prawdziwym Dawcą zwycięstwa.

Rozpoczął się więc proces oczyszczania armii. Najpierw odeszli wszyscy ogarnięci lękiem. Dwadzieścia dwa tysiące ludzi wróciło do swoich domów. Następnie pozostałych wojowników poddano próbie przy wodzie, która ujawniła ich duchową czujność. Ostatecznie przy Gedeonie pozostało jedynie trzystu ludzi. Z ludzkiego punktu widzenia oznaczało to niemal pewną klęskę. Jednak właśnie w tej chwili rozpoczęło się prawdziwe zwycięstwo, ponieważ nie było już miejsca na ludzką pychę. Cała nadzieja została złożona w Bogu.

Nie był to odosobniony przypadek. Ta sama zasada powraca wielokrotnie na kartach Biblii. Dawid stanął naprzeciw Goliata jako młody pasterz uzbrojony jedynie w procę i kilka kamieni, lecz wyznał, że „ta wojna należy do PANA i to On wyda was w nasze ręce” (1 Sm 17,47). Eliasz samotnie wystąpił przeciwko czterystu pięćdziesięciu prorokom Baala na górze Karmel, wierząc, że prawda nie potrzebuje większości, aby zwyciężyć. Daniel pozostał wierny Bogu pośród pogańskiego Babilonu, a jego trzej przyjaciele wybrali piec ognisty zamiast kompromisu z bałwochwalstwem. W każdym z tych wydarzeń Bóg objawiał swoją moc nie poprzez liczebną przewagę, lecz przez wierność tych, którzy bardziej bali się utracić społeczność z Nim niż własne życie.

Najpełniej tę zasadę widać jednak w osobie Jezusa Chrystusa. Choć podczas swojej ziemskiej służby gromadził tysiące słuchaczy, nie budował swojego Królestwa na tłumach. Ewangelie pokazują, że świadomie poświęcał najwięcej czasu dwunastu uczniom, a spośród nich jeszcze bliżej dopuszczał Piotra, Jakuba i Jana. Gdy po rozmnożeniu chleba tłumy szły za Nim, Jezus nie próbował utrzymać ich za wszelką cenę. Wygłosił wymagające nauczanie o kosztach uczniostwa: „Odtąd wielu Jego uczniów odeszło i już z Nim nie chodziło” (Jn 6,66). Nie zmienił swojego przesłania, aby zachować popularność, ponieważ nigdy nie szukał zwolenników. Szukał uczniów.

Po Jego śmierci i zmartwychwstaniu nie pozostały tysiące wiernych wyznawców. W Wieczerniku zgromadziło się zaledwie około stu dwudziestu osób. Z perspektywy Cesarstwa Rzymskiego byli grupą pozbawioną znaczenia. Nie dysponowali wojskiem, majątkiem ani politycznym wpływem. Mieli jednak obietnicę Chrystusa, że otrzymają moc Ducha Świętego. Gdy obietnica ta wypełniła się w dniu Pięćdziesiątnicy, rozpoczął się proces, który odmienił historię świata. Ewangelia rozprzestrzeniała się nie dzięki przewadze militarnej ani politycznej, lecz dzięki ludziom całkowicie oddanym Chrystusowi, gotowym cierpieć i umrzeć za prawdę o Jego zmartwychwstaniu.

Ten sam wzorzec powtarza się w całej historii Kościoła. Wielkie przebudzenia duchowe nie rodziły się przede wszystkim z rozbudowanych struktur organizacyjnych, lecz z niewielkich grup wierzących trwających na modlitwie i szukających Bożego oblicza. Bóg wielokrotnie rozpoczynał swoje dzieło od wiernej resztki, aby cała chwała należała wyłącznie do Niego. To dlatego prorok Zachariasz mógł zapisać słowa: „Nie dzięki sile i  nie dzięki mocy, lecz dzięki Mojemu duchowi!” (Za 4,6).

John Wesley pod koniec swojego życia (1790 r), w liście do jednego ze współpracowników napisał:  „Dajcie mi stu kaznodziejów, którzy nie boją się niczego oprócz grzechu i nie pragną niczego oprócz Boga, a nie obchodzi mnie ani trochę, czy będą duchownymi, czy świeckimi – tylko tacy wstrząsną bramami piekła i ustanowią królestwo niebieskie na ziemi.”

Ten wielki kaznodzieja postawił na całkowite zaufanie położone w Bogu, a w jego słowach kryły się dwie główne idee, zaczerpnięte z biblijnych historii o bohaterach wiary. Stawiał na tych, którzy: boją się tylko grzechu i pragną jedynie Boga. Wesley wierzył, że największym zagrożeniem dla chrześcijanina nie są prześladowania, bieda czy odrzucenie ze strony ludzi, lecz kompromis z grzechem. Kaznodzieja wolny od strachu przed ludzką opinią jest nieustraszony w głoszeniu prawdy.  Znaczenia miało jedynie serce całkowicie uświęcone i skupione na Chrystusie – wolne od chciwości, ambicji politycznych czy szukania własnej chwały.

Współczesny Kościół również potrzebuje na nowo odkryć tę duchową prawdę. Łatwo ulec pokusie oceniania Bożego błogosławieństwa według kryteriów świata. Łatwo uwierzyć, że o skuteczności służby decyduje liczba uczestników, rozmach przedsięwzięć czy siła oddziaływania. Tymczasem historia zbawienia niezmiennie świadczy o czymś innym. Bóg nadal poszukuje ludzi pokornych, wiernych i gotowych zapłacić cenę posłuszeństwa. To przez nich objawia swoją moc.

Dlatego najważniejsze pytanie, jakie każdy wierzący powinien sobie postawić, nie brzmi: „Jak wielkie jest moje dzieło?” ani „Ilu ludzi idzie za mną?”. O wiele ważniejsze jest pytanie: „Czy moje serce jest całkowicie oddane Bogu?”. To właśnie od odpowiedzi na nie rozpoczyna się wszystko. Tam, gdzie Bóg znajduje serce wolne od pychy, od lęku i od kompromisu, tam rozpoczyna dzieło, którego skutki często sięgają daleko poza jedno pokolenie. Tak było w czasach Gedeona, Dawida, apostołów i wielu wiernych świadków Chrystusa na przestrzeni wieków. I tak pozostaje do dziś.

Henryk Hukisz

Prawo i sprawiedliwość

Doskonale wiem, jakie skojarzenia wywołuje ten tytuł we współczesnej Polsce. Od razu jednak uspokajam: nie jest to wpis polityczny. Postaram się przejść bezpośrednio do sedna sprawy, choć – nie ukrywam – nie gwarantuję, że w trakcie tych rozważań nie ulegnę pokusie nawiązania do aktualnych wydarzeń.

Sam zwrot „prawo i sprawiedliwość” występuje na kartach Pisma Świętego wielokrotnie i to właśnie stąd bierze się moje głębokie zainteresowanie tym tematem. W poprzednim tekście (Bóg w samo południe) przywołałem słowa, które Pan wypowiedział o Abrahamie: „Wybrałem go bowiem, żeby nakazał swoim synom i swemu przyszłemu rodowi, aby postępowali drogą PANA, czyniąc sprawiedliwość i prawo, tak by PAN wypełnił względem Abrahama to, co mu obiecał” (Rdz 18:19).

W tym fragmencie po raz pierwszy na kartach Biblii pojawia się to zestawienie pojęć. Wskazuje ono na fundamentalną postawę człowieka, która polega na całkowitym, pełnym posłuszeństwie wobec Bożego Prawa, wynikającym z dogłębnego zachwytu nad Jego sprawiedliwością.

Najpierw chciałbym przyjrzeć się samemu pojęciu prawa. Wyrazem, który najbardziej nas tu interesuje, jest hebrajskie słowo תּוֹרָה (Tora), oznaczające „prawo”, „pouczenie” lub „naukę” w jego najbardziej zasadniczym kształcie. Trzeba jednak pamiętać, że język hebrajski jest niezwykle precyzyjny. Zna on kilka osobnych wyrażeń, które w niektórych polskich tłumaczeniach bywają niestety oddawane jednakowo, przez co gubi się ich oryginalne, głębokie znaczenie. Pierwszym wersetem, który pomaga nam uchwycić te subtelne różnice, jest fragment z Księgi Rodzaju, opisujący rozmowę Boga z Izaakiem po śmierci Abrahama.

Gdy w ziemi, w której mieszkał Izaak, zapanował dotkliwy głód, Bóg ostrzegł go, by pod żadnym pozorem nie szukał pomocy w Egipcie. Pan obiecał Izaakowi obfite błogosławieństwo – na wzór tego, które otrzymał jego ojciec – pod warunkiem zachowania takiego samego posłuszeństwa. Bóg powiedział wówczas: bo Abraham posłuchał Mnie i przestrzegał Moich poleceń, przykazań, ustaw i praw” (Rdz 26:5).

W tym jednym zdaniu odnajdujemy trzy podstawowe terminy określające różne wymiary Bożego porządku. Ponieważ tłumaczenia tekstu biblijnego dopuszczają pewną swobodę, musimy odwołać się do języka oryginału:

·       Spotykamy tu po pierwsze hebrajskie מִצְוָה (micwa) – czyli pojedyncze „przykazanie”, konkretne nakazane polecenie lub rozporządzenie.

·       Drugim słowem jest חֻקָּה (hukka) – oznaczające „ustawę”, „zwyczaj”, „przepis” lub stałe zarządzenie.

·       Ostatnim zaś wyrażeniem jest wspomniane wcześniej תּוֹרָה (Tora) – w języku polskim określane jako „Prawo” lub „Pouczenie”.

Oczywiście w ramach tak krótkiego artykułu nie jestem w stanie dokonać szczegółowej i wyczerpującej analizy różnic pomiędzy tymi terminami. Z tego powodu postanowiłem skupić się wyłącznie na słowie Tora. Wyraz ten występuje w Starym Testamencie aż 222 razy w 213 wersetach. Jego dokładne znaczenie jest wręcz kluczowe dla właściwego zrozumienia Bożej sprawiedliwości, która pozostaje nierozerwalnie związana z Jego prawem.

Pozwolę sobie na bardzo ogólne ukazanie, czym w istocie jest Boże Prawo i jak splata się ono ze sprawiedliwością. Najważniejsze znaczenie słowa Tora objawia się w momencie nadania Prawa na Synaju. W tym celu Bóg wezwał Mojżesza na szczyt góry, gdzie wręczył mu tablice Dekalogu, mówiąc: „Wejdź do Mnie na górę i zostań tam, a dam ci kamienne tablice, Prawo i przykazanie, które napisałem, żeby ich pouczyć” (Wj 24:12). W tym wersecie znowu występują obok siebie dwa określenia – Tora i micwa, czyli „Prawo” oraz „przykazanie” – stanowiące wyjaśnienie tego, co Bóg miał na uwadze, dyktując te zasady.

Uważam, że najsłynniejszą i najgłębszą różnicę między nimi ukazał sam Jezus Chrystus w Kazaniu na Górze. Odwołując się do konkretnych przykazań spisanych w Dekalogu, Pan Jezus użył sformułowania: „Wiecie, że powiedziano: Nie będziesz cudzołożył” (Mt 5:27). Tak właśnie to prawo zostało wyryte na kamiennych tablicach i tak nauczał Mojżesz, by synowie Izraela skrupulatnie go przestrzegali. Natomiast Chrystus, który doskonale znał najgłębszy zamysł zawarty przez Boga w Prawie, wskazał na pełne, duchowe zrozumienie tego Przykazania: „A Ja wam mówię: Każdy, kto patrzy na kobietę i pragnie ją mieć, już w swoim sercu dopuścił się cudzołóstwa” (Mt 5:28).

Jak zatem wyraźnie widzimy, w oczach Boga nie wystarczy formalnie wykazać, że nie złamało się zakazu tylko dlatego, iż zabrakło świadków zabronionego czynu. Bóg, który to prawo ustanowił, bada intencje i zna zamysły ludzkiego serca, zanim konkretny czyn w ogóle zostanie popełniony.

Aby zrozumieć pełne konsekwencje nieposłuszeństwa wobec Prawa, musimy przyjrzeć się kryterium oceny, jakie stosuje sam Autor tego Prawa. Prawo, o którym tutaj piszę, zostało utworzone przez Boga – a On, jak doskonale wiemy, jest bezwzględnie sprawiedliwy. Mojżesz w swojej pieśni wyraził to słowami: „On jest Skałą, Jego dzieła są doskonałe, a wszystkie Jego drogi są prawe. Bóg jest wierny, nie ma w Nim nieprawości. On jest sprawiedliwy i prawy” (Pwt 32:4).

Użyte tam hebrajskie określenie צַדִּיק (caddik), tłumaczone jako „sprawiedliwy”, stanowi przymiotnikową formę słowa „sprawiedliwość”. Czym jednak w swej istocie jest sprawiedliwość? W tej krótkiej refleksji mogę jedynie przypomnieć, że chodzi o uczciwe, zgodne z prawem postępowanie – czyli jednakowe traktowanie każdego człowieka w obliczu obowiązujących zasad. Klasyczna definicja rzymskiego prawnika Ulpiana głosi, że „sprawiedliwość jest stałą i niezmienną wolą przyznania każdemu należnego mu prawa”. Pamiętajmy przy tym, że każde prawo rodzi odpowiedzialność, a jego nieprzestrzeganie niesie ze sobą nieuchronne konsekwencje.

Wersety biblijne, na które się powołuję (Rdz 18:19 i Pwt 32:4), wprowadzają dodatkowe, niezwykle ważne pojęcie prawne. Jest to hebrajskie słowo מִשְׁפָּט (miszpat), oznaczające „wyrok orzeczony sądowo”, „prawo” lub po prostu „sprawiedliwe wyroki Boże”. Mojżesz został powołany przez Boga właśnie po to, by nauczał synów Izraela dróg Pana, aby postępowali według sprawiedliwości i prawa.

Boże Prawo nieuchronnie rodzi konsekwencje, ponieważ Bóg będzie sądzić absolutnie sprawiedliwie. Nie według zewnętrznego obrazu, który my widzimy lub w jaki chcemy zaprezentować się innym ludziom. On wyda wyrok według Swojego własnego obrazu – tego, który doskonale widzi w głębi naszych serc i sumień.

Bóg dał nam również jasne wskazówki dotyczące tego, jak mamy postępować wobec naszych bliźnich. Sam Bóg przestrzegał przed wydawaniem niesprawiedliwych wyroków, a Abraham, wstawiając się za ludźmi, zapytał wprost: „Nie dopuść do tego, aby tak się stało, aby zginął sprawiedliwy z bezbożnym i aby sprawiedliwy był jak bezbożny! Nie dopuść do tego! Czyż Sędzia całej ziemi mógłby postąpić niesprawiedliwie?” (Rdz 18:25).

Jedynie Bóg jest w stanie wydać w pełni sprawiedliwy wyrok. Ludzie mogą nas oceniać, wyrokować i sądzić nie zawsze zgodnie z prawem, które przysługuje nam z woli samego Stwórcy. Z tego powodu apostoł Paweł poucza i zarazem przynosi głębokie pocieszenie wierzącym w Rzymie: „Nie szukajcie zemsty sami, umiłowani, ale pozostawcie miejsce gniewowi Boga. Napisano bowiem: Do Mnie należy wymierzanie kary, Ja odpłacę, mówi Pan” (Rz 12:19). Warto tu zwrócić uwagę na odniesienie do gniewu Boga, a nie miłosierdzia. Sprawiedliwość Boża domaga się odpowiedzialności wobec Jego Prawa.

Powyższy tekst stanowi jedynie skromne wprowadzenie do niezwykle szerokiego zagadnienia, jakim jest „prawo i sprawiedliwość” – zarówno w naszym codziennym życiu społecznym, jak i w wymiarze czysto duchowym. Wszędzie tam, gdzie funkcjonujemy we wspólnocie z innymi ludźmi, nieuchronnie doświadczamy działania prawa i sprawiedliwości.

W następnym wpisie chciałbym przyjrzeć się przestrzeganiu Prawa w odniesieniu do Bożych obietnic. Często myślimy, że wszystkie Boże obietnice należą się nam darmo. Przypomnijmy więc sobie słowa skierowane do Abrahama: „…czyniąc sprawiedliwość i prawo, tak by PAN wypełnił względem Abrahama to, co mu obiecał” (Rdz 18:19).

Henryk Hukisz

Bóg w samo południe

Skwar południa daje się we znaki każdemu, ale upały wyjątkowo mocno odczuwają osoby z problemami krążeniowymi – do których sam się zaliczam. Z drugiej strony, do plusów wysokiej temperatury można zaliczyć kreatywność, która w warunkach kryzysowych pozwala tworzyć rzeczy niemal niemożliwe.

Zwrot „w samo południe” przeciętnemu czytelnikowi kojarzy się pewnie z klasycznym westernem (High Noon). W Biblii natomiast czytamy o zjawisku o wiele głębszym – o wyjątkowej wizycie właśnie w najgorętszej porze dnia. Spotkania tego typu zawsze towarzyszyły przełomowym momentom w historii Izraela: jak wtedy, gdy Jozue wprowadzał naród wybrany do Ziemi Obiecanej, czy w czasach, gdy Bóg powoływał sędziów na ratunek błądzącemu ludowi.

Dzisiaj, właśnie ze względu na ten żar lejący się z nieba, moją uwagę przykuł opis spotkania Abrahama z wysłannikami Pana. Wydarzenie to zapowiadało narodziny syna, którego Bóg obiecał mu kilkanaście lat wcześniej jako początek wielkiego narodu i błogosławieństwo dla całej ziemi. Czternaście lat przed tym wydarzeniem Sara, żona Abrahama, postanowiła „pomóc” Bogu w realizacji Jego obietnicy. Wszyscy wiemy, jak to się skończyło – opłakane skutki owej „ludzkiej pomocy” odczuwamy na Bliskim Wschodzie do dziś.

Tym razem jednak czytamy: „Potem PAN ukazał mu się pod dębami Mamre, gdy siedział u wejścia do namiotu w upale dnia” (Rdz 18:1). Inne tłumaczenia oddają ten moment jeszcze trafniej: „w najgorętszej porze dnia” (UBG), czy też „w skwarne południe” (BW). Jak widać, dla Boga każda pora – czy to dzień, czy noc – jest dobra, by spotkać się z człowiekiem.

Boża epifania objawiła się pod postacią trzech mężów. Abraham, zgodnie z najlepszymi tradycjami wschodniej gościnności, przyjął ich niezwykle serdecznie. Nie tylko obmyto im nogi zakurzone długą wędrówką po bezdrożach, ale gospodarz od razu zaangażował cały dom, by przygotować świeży, wyśmienity posiłek. Nie wypadało przecież podjąć takich gości czymkolwiek. Dzisiaj Sara zapewne skoczyłaby szybko do najbliższego marketu po gotowe przekąski, wtedy jednak wszystko przygotowywano od podstaw – na miejscu wypiekano świeży chleb i przyrządzano najlepsze mięso.

Naród wybrany został wskazany według głębokiego postanowienia Bożego serca. Bóg związał z nim mnóstwo wspaniałych obietnic, ale i ostrzeżeń na wypadek nieposłuszeństwa. Podczas wcześniejszych rozmów o przymierzu Abraham próbował podsunąć Bogu Ismaela jako tego, z którego miałby powstać obiecany lud. Do tych zawiłości Bożych obietnic i ludzkich prób ich obchodzenia odwoła się kilka tysięcy lat później apostoł Paweł w swoich listach do chrześcijan.

Słońce wciąż stało wysoko, gdy Abraham stał przy wejściu do namiotu i patrzył, jak trzej pielgrzymi posilają się w cieniu. Sary przy nich nie było – przygotowawszy posiłek, usunęła się na bok. Zwyczaj nie pozwalał kobietom brać udziału w męskich naradach. A jednak w tym momencie to właśnie ona była kluczową postacią, bo to ona miała za rok urodzić „syna obietnicy”. Bóg nie patrzy na wiek, płeć czy społeczne konwenanse. Każdy z nas może zostać użyty przez Niego do realizacji wielkich rzeczy.

Obecność Sary przy stole nie była konieczna, by zapowiedzieć wydarzenie, w które miała być bezpośrednio zaangażowana. Abraham usłyszał jasne zapewnienie: „Na pewno powrócę do ciebie po upływie roku, a wtedy Sara, twoja żona, będzie miała syna” (Rdz 18:10). Obietnica ta dotyczyła Izaaka. Sara jednak, kierując się zwykłą ludzką ciekawością, podsłuchiwała całą rozmowę zza zasłony namiotu.

Gdy usłyszała obietnicę, wybuchła cichym, ale gorzkim śmiechem. Czy ci goście przemawiający w imieniu Boga nie wiedzieli, że jej wiek biologiczny dawno minął? W dzisiejszych kategoriach medycznych powiedzielibyśmy wprost: jej organizm przestał już funkcjonować w sposób umożliwiający poczęcie. Ludzka, zdroworozsądkowa reakcja Sary zupełnie nas nie dziwi.

Podobnie było wiele wieków później, gdy do młodej dziewczyny w Nazarecie przybył sam archanioł Gabriel, zapowiadając jeszcze bardziej niezwykłe narodziny. Maria była młoda i bogobojna, ale z biologicznego i prawnego punktu widzenia sprawa również wydawała się niemożliwa – była dziewicą. Zadała więc racjonalne pytanie: „Jak to się stanie, przecież nie znam mężczyzny?” (Łk 1:34).

W odpowiedzi na wątpliwości Sary padło fundamentalne pytanie retoryczne: „A czy dla Pana jest coś niemożliwego?” (Rdz 18:14). Prawie to samo zapewnienie usłyszała Maria od anioła: „Dla Boga bowiem nie ma nic niemożliwego” (Łk 1:37).

Ta prawda jest niezmienna także dla nas. Bez względu na okoliczności, pogodę, skwarne południe czy mroźny zimowy wieczór – u Boga wszystko jest możliwe, ponieważ On jest Bogiem Wszechmogącym. Maria odpowiedziała wysłannikowi: „Oto ja służebnica Pana, niech mi się stanie według twego słowa” (Łk 1:38). Obyśmy i my mieli w sobie tyle samo ufności do Ojca – Boga El Elyon (Boga Najwyższego), w którego rękach leży wszystko.

Na koniec tego rozważania warto zwrócić uwagę na jeszcze jedno obwieszczenie, które usłyszał Abraham tamtego upalnego dnia. Pan zapytał sam siebie: „Czy mam przed Abrahamem ukryć swoje zamiary?” (Rdz 18:17).

Bóg ujawnił wtedy kluczową rzecz: wybrał Abrahama po to, by ten uczył kolejne pokolenia dróg Pana, „czyniąc sprawiedliwość i prawo” (Rdz 18:19). Ale o tym – oraz o tym, jak ludzie na przestrzeni wieków próbowali przywłaszczać sobie te Boże pojęcia – postaram się napisać później. Miejmy nadzieję, że już w nieco chłodniejszym dniu.

Henryk Hukisz

Oś Bożego planu zbawienia

Cywilizacja Zachodu nie wyrosła w historycznej próżni ani nie stanowi wyłącznie wytworu ludzkiego geniuszu. Choć w warstwie pojęciowej i strukturach instytucjonalnych czerpała ona z greckiego umiłowania mądrości oraz rzymskiego kunsztu prawnego, to jej najgłębszy fundament moralny i ustrojowy ma charakter ściśle judeochrześcijański. To właśnie na kartach Biblii Hebrajskiej Bóg objawił ludzkości przełomowe zasady sprawiedliwości społecznej, bezwzględnej godności osoby ludzkiej stworzonej na obraz Boży oraz moralnych ograniczeń nakładanych na samowolę władzy państwowej.

Bóg powołał Izrael do istnienia, zawierając z Abrahamem i jego potomkami „przymierze wieczne”, a jako widzialny znak tej obietnicy oddał im ziemię Kanaan na trwałą posiadłość: „Ustanowię Moje przymierze z tobą i z twoim potomstwem, które przyjdzie po tobie, jako wieczne przymierze, abym był Bogiem dla ciebie, a później dla twojego potomstwa. Dam też tobie i twemu potomstwu, które przyjdzie po tobie, ziemię, w której jesteś przybyszem, całą ziemię kananejską w wieczne posiadanie, i będę ich Bogiem” (Rdz 17,7-8).

Pisma Starego Testamentu konsekwentnie stygmatyzowały tyranię, wprowadzały normy chroniące ubogich i uciśnionych oraz ukazywały wzorzec praworządności pod podwójną władzą Boga i Jego Prawa. W czasach nowożytnych – a w sposób szczególny w dobie Reformacji, kiedy to dzięki drukowi Słowo Boga trafiło bezpośrednio do rąk zwykłych ludzi – ten hebrajski wzorzec ustrojowy, poparty prorocką krytyką nadużyć monarchów, stał się potężnym impulsem społecznym.

Nadrzędnym celem wybrania Izraela nie było jednak wyłącznie stworzenie sprawiedliwego ładu ziemskiego ani zbudowanie trwałych struktur państwowych. Naród ten został powołany przede wszystkim po to, by stać się narzędziem, przez które Bóg objawił się całemu światu jako jedyny Zbawiciel grzesznego człowieka.

Rola Izraela w tym odkupieńczym planie ujawniła się na trzech kluczowych płaszczyznach:

1.  To przez naród żydowski Bóg przekazał ludzkości swoje nieomylne Słowo, które odsłania Bożą wolę, świętość oraz plan ratunku dla upadłego świata: „Bóg, który dawniej wielokrotnie i na różne sposoby przemawiał do ojców przez proroków, w tych ostatnich dniach przemówił do nas przez Syna. Jego ustanowił dziedzicem wszystkiego, przez Niego też stworzył wszechświat” (Hbr 1,1-2).

2.  Z pnia Dawidowego i z narodowej wspólnoty Żydów narodził się w wyznaczonym czasie Jezus Chrystus – zapowiadany przez proroków Pomazaniec, Bóg w ciele, który przyszedł zbawić to, co zginęło: „Ewangelii o Jego Synu, pochodzącym według ciała z rodu Dawida, a ustanowionym Synem Boga w mocy według Ducha uświęcenia przez powstanie z martwych; o Jezusie Chrystusie, naszym Panu” (Rz 1,3-4).

3.  To na ziemi Izraela, w Jerozolimie, dokonała się historyczna, jednorazowa ofiara na krzyżu oraz chwalebne zmartwychwstanie Chrystusa. Wydarzenia te otworzyły drzwi przebaczenia i życia wiecznego dla każdego człowieka bez wyjątku – zarówno dla Żyda, jak i dla poganina: „On zaś dźwigając swój krzyż, wszedł na miejsce zwane Miejscem Czaszki, które po hebrajsku nazywa się Golgota. Tam Go ukrzyżowali …” (Jn 19,17-18).

Święty Paweł w swoim Liście do Rzymian z uwielbieniem podsumowuje ten niesamowity przywilej Izraela, pisząc o swoich braciach: „którymi są Izraelici. Do nich należą usynowienie i chwała, przymierza i nadanie Prawa, służba Boża i obietnice, ich są ojcowie i z nich jest Chrystus według ciała, Ten, który jest nad wszystkimi, Bóg błogosławiony na wieki. Amen” (Rz 9,4-5).

Nowy Testament w sposób naturalny kontynuuje i doprowadza do pełni historię, która bierze swój początek w Starym Przymierzu. Cała ramowa konstrukcja naszej cywilizacji wspiera się na prawdzie, że Bóg objawił łaskę i ratunek dla grzesznika poprzez konkretny naród, który wybrał i z którym związał nieodwołalne obietnice: „Wszyscy bowiem wzięliśmy z Jego pełni łaskę za łaską, gdyż Prawo zostało dane przez Mojżesza, a łaska i prawda przyszły przez Jezusa Chrystusa” (Jn 1:16-17).

Niezwykłe trwanie Izraela na mapie świata – począwszy od obietnicy danej Abrahamowi ok. 2100 r. p.n.e., poprzez tragiczne dzieje niewoli babilońskiej, wygnania, poświadczone naukowo prześladowania Holokaustu, aż po historyczną odbudowę niepodległego państwa w 1948 roku – stanowi niepodważalny i namacalny dowód wiernej obecności Boga w ludzkiej historii, traktując go sprawiedliwie. Prorocy starotestamentowi wielokrotnie dawali temu wyraz: „Gdyż Ja jestem z tobą - wyrocznia Pana – aby cię wybawić. Położę bowiem kres tym wszystkim  narodom, wśród których cię rozproszyłem. Jednak tobie nie położę kresu. Będę cię karać według prawa i nie pozostawię cię całkowicie bez kary” (Jr 30,11).

Ta wyjątkowa rola ściąga jednak na Izrael nieustanną, zaciętą wrogość. Ogólnoświatowy antysemityzm, ciągła nienawiść ze strony sąsiednich reżimów oraz dążenie do całkowitego unicestwienia państwa żydowskiego przez organizacje terrorystyczne nie są jedynie sporem o granice czy zasoby geopolityczne, jak pisał psalmista Asaf: „bo burzą się Twoi nieprzyjaciele – ci, którzy Cię nienawidzą, podnoszą głowy. Knują spisek przeciwko Twojemu ludowi, zmawiają się przeciw tym, których strzeżesz. Mówią: Chodźcie, wyniszczmy go spośród narodów, aby nigdy więcej nie wspominano imienia Izraela. Zmawiają się bowiem zgodnie, zawierają przeciw Tobie przymierze” (Ps 30,3-6). W swej istocie mają one głęboki wymiar duchowy – stanowią wyraz buntu przeciwko samemu Bogu, który związał swoje Imię z tym narodem.

W tym ziemskim wymiarze zmagań ze złem Bóg posługuje się jednak sprawiedliwymi rządami i ich siłami zbrojnymi, powołanymi do ochrony ładu społecznego. Apostoł Paweł przypomina, że prawowita władza miecza jest narzędziem Bożej odpłaty: „Jest ona bowiem sługą Boga dla twojego dobra. Jeśli jednak czynisz zło, bój się, bo nie na próżno nosi miecz. Jest przecież sługą Boga, wymierzającym karę temu, kto popełnia zło” (Rz 13,4). Zgodnie z tym porządkiem Bóg używa państw i ich instytucji jako swoich doczesnych „sług”, aby powstrzymywać agresję, hamować rozrost tyranii i wykonywać doczesny sąd nad tymi, którzy dopuszczają się rażącego bezprawia i morderstw na niewinnych obywatelach.

Proroczy plan Boga wobec narodu wybranego nie dobiegł jeszcze końca ani nie został unieważniony przez bieg historii. Choć znaczna część Izraela w I wieku odrzuciła Jezusa jako swojego Mesjasza, Apostoł Paweł w 11. rozdziale Listu do Rzymian zdecydowanie wykazywał, że Bóg nigdy nie złamał danego słowa: „Zgodnie z Ewangelią są nieprzyjaciółmi ze względu na was, zgodnie zaś z wybraniem są umiłowanymi ze względu na ojców. Nieodwołalne są bowiem dary i powołanie Boże” (Rz 11,28-29).

Biblia jednoznacznie zapowiada nadchodzący czas, w którym nastąpi masowy zwrot serc oraz potężne, duchowe odrodzenie narodu żydowskiego. Izrael przejdzie głęboki proces rozpoznania w ukrzyżowanym i zmartwychwstałym Jezusie swojego prawdziwego Króla i Zbawiciela: „I w ten sposób cały Izrael będzie zbawiony, tak jak napisano: Przyjdzie z Syjonu Wybawiciel i odwróci bezbożności od Jakuba. A to będzie Moje Przymierze z nimi, gdy zgładzę ich grzechy” (Rz 11,26-27).

To duchowe odnowienie Izraela ściśle wiąże się z eschatologicznym zakończeniem całych dziejów ludzkości, na które składają się trzy nieuchronne etapy:

1.   Ostateczny upadek obecnego systemu świata: Współczesna cywilizacja, bez względu na swoje potężne osiągnięcia techniczne czy naukowe, jest głęboko skażona grzechem i zmierza ku swojemu nieuchronnemu kresowi. Apostoł Piotr wyraził się na ten temat bardzo przejrzyście w obliczu szerzących się kłamstw: „A dzień Pana przyjdzie jak złodziej. Wówczas niebiosa z hukiem przeminą, żywioły zaś zostaną zniszczone w ogniu, i ziemia, i te dzieła, które na niej zostaną znalezione.(…) Z powodu tego dnia niebiosa płonąc, zostaną zniszczone, a żywioły rozpłyną się w ogniu” (2 Ptr 3,10-12)

2.   Sąd Ostateczny: Bóg zasiądzie na tronie sprawiedliwości, aby położyć kres wszelkiej tyranii, demonicznej przemocy, kłamstwu oraz bezbożnemu buntowi, wyciągając konsekwencje wobec ludzkiej niegodziwości: „I tak jak zostało postanowione w stosunku do ludzi, że raz umrą, a potem będzie sąd” (Hbr 9,27).

3.   Nowe Stworzenie: Ostatecznym celem Bożego odkupienia nie jest jednak samo zniszczenie starego świata, lecz ustanowienie odnowionego kosmosu – przejście do nowej, nieskażonej rzeczywistości: „Ale my, zgodnie z Jego obietnicą, oczekujemy nowych niebios i nowej ziemi, w których mieszka sprawiedliwość” (2 Ptr 3,13).

To wielkie zwieńczenie planu zbawienia zapowiadał już prorok Izajasz: „Oto Ja stwarzam nowe niebo i nową ziemię! O dawnych rzeczach nie będzie się pamiętać i nie przyjdą już na myśl” (Iz 65,17). Apostoł Jan potwierdził te słowa w objawieniu, jakie otrzymał od Pana Jezusa na wyspie Patmos: „I zobaczyłem nowe niebo i nową ziemię, bo pierwsze niebo i pierwsza ziemia przeminęły, i morza już nie ma. (...) I otrze wszelką łzę z ich oczu, i śmierci już nie będzie, ani żałoby, ani krzyku, ani trudu już nie będzie, bo to, co pierwsze, przeminęło” (Ap 21,1.4).

W ujęciu judeochrześcijańskim Izrael nigdy nie był i nie będzie jedynie historycznym przypadkiem, geopolitycznym tworem czy zwykłym skrawkiem ziemi na Bliskim Wschodzie. Izrael stanowi prawdziwą oś Bożego planu zbawienia - od odwiecznych obietnic złożonych Abrahamowi, poprzez spisane Słowo Boga, narodziny Zbawiciela i ukształtowanie moralno-prawnych fundamentów ludzkiej cywilizacji, aż po ostateczne wypełnienie proroczych zapowiedzi. Dzieje te prowadzą cały stworzony świat poprzez sąd nad złem ku chwalebnemu odnowieniu wszystkiego w Nowym Niebie i na Nowej Ziemi.

„Ten, który o tym zaświadcza, mówi: Tak, wkrótce przyjdę. Amen, przyjdź, Panie Jezu!” (Ap 22,20).

Henryk Hukisz

Argument 966

Przypominam sobie wypowiedź jednego z prominentnych duchownych Kościoła katolickiego, który w mediach odniósł się do relacji z wyznawcami innych wspólnot chrześcijańskich — a konkretnie protestantami. Była to odpowiedź na pytanie zatroskanej matki, której córka przeszła do Kościoła protestanckiego. W ocenie kobiety jej dziecko, odchodząc z Kościoła katolickiego, utraciło relację z żywym Chrystusem obecnym w sakramentach.

Biskup wyjaśniał, że choć protestanci również wierzą w Boga, nie mają udziału w „pełni łaski zbawienia”, którą dysponuje wyłącznie Kościół katolicki. Wskazywał, że należy ich tolerować, ale obowiązkiem każdego katolika jest uświadamianie im tego znaczącego braku. Co prawda z ust duchownego nie padły wprost słowa o potępieniu protestantów, jednak wniosek narzucał się sam.

W swoim wywodzie na temat katolickiego pojęcia ekumenizmu autor powołał się m.in. na historyczną dokumentację Kościoła. Cytował instrukcje dotyczące wspólnych inicjatyw: „Zgodnie z naszym obowiązkiem apostolskim chcemy was pobudzić do troski i czujności biskupiej w usuwaniu z umysłów […] owej opinii równie bezbożnej, co śmiercionośnej, że droga zbawienia może być odnaleziona w każdej religii […] Trzeba oczywiście przyjąć jako prawdę wiary, że poza apostolskim rzymskim Kościołem nikt nie może być zbawiony”. Wymowny był już sam tytuł artykułu: „Ekumenizm nie może kończyć się na klepaniu po plecach, ale musi przechodzić do poważnej teologicznej debaty”.

Niedawno rozmawiałem o różnicach między wyznaniem katolickim a protestanckim. Mój rozmówca w obronie swojej wiary użył argumentu, że Polacy są chrześcijanami od przyjęcia chrztu w 966 roku i powinni przy tym pozostać. Pomyślałem wtedy o apostole Pawle. Był on niezwykle dumny ze swoich korzeni oraz wielowiekowej tradycji ojców, ale gdy poznał żywego Chrystusa, uznał dawne autorytety za drugorzędne w porównaniu z „przewyższającym wszystko poznaniem Chrystusa Jezusa, mojego Pana” (Flp 3,4–8).

Jeśli ktoś twierdzi, że szanuje rok 966 za to, że przyniósł Polsce Ewangelię, to najpełniejszym wyrażeniem tego szacunku jest otwarcie i czytanie tej Ewangelii, a nie traktowanie jej jak muzealnego eksponatu. Historycy podkreślają zresztą, że w 966 roku nie ochrzczono „Polski” w sensie całego społeczeństwa, lecz Mieszka I i jego dwór. Badania archeologiczne jednoznacznie pokazują, że pogańskie obrzędy grzebalne i dawne wierzenia trwały na naszych ziemiach jeszcze przez dekady, a nawet wieki po tej dacie.

Przyjęcie Chrystusa według Biblii jest indywidualnym dziełem Ducha Świętego, a nie manewrem politycznym. Pierwsze nowotestamentowe wezwanie do chrztu odnajdujemy w Dziejach Apostolskich: „Gdy to usłyszeli, przejęli się do głębi serca. Zapytali Piotra i pozostałych apostołów: Co mamy uczynić, bracia? Piotr odpowiedział: Nawróćcie się i niech każdy z was przyjmie chrzest w imię Jezusa Chrystusa na odpuszczenie waszych grzechów, a weźmiecie dar Ducha Świętego” (Dz 2,37–38).

Nauka apostolska opierała się na żywej relacji z Chrystusem poprzez wiarę, modlitwę i prowadzenie przez Ducha Świętego. Jednak w ciągu wieków Kościół katolicki przesuwał punkt ciężkości na szafarstwo sakramentów i pośrednictwo hierarchii. Zbawienie zaczęto postrzegać nie tyle jako dar łaski przyjmowany wiarą (sola gratia, sola fide), ile jako proces zarządzany przez instytucję za pośrednictwem rytuałów, dobrych uczynków i odpustów.

Apostołowie wyraźnie oddzielali Kościół od władzy świeckiej, przypominając słowa Jezusa: „Moje Królestwo nie jest z tego świata” (J 18,36). Mimo to historia pokazuje, że od czasów cesarza Konstantyna dochodziło do fuzji ołtarza z tronem, a chrześcijaństwo stało się oficjalną ideologią państwową. Zamiast budować nową tożsamość w opozycji do światowych wzorców, Kościół zaczął stosować przymus prawny, politykę, a niekiedy siłę (krucjaty, inkwizycja) do utrzymywania jedności wiary — co stoi w jaskrawej sprzeczności z duchem Ewangelii.

W procesie chrystianizacji Europy Kościół adaptował również dawne zwyczaje, święta i miejsca kultu pogańskiego, nadając im nowe, chrześcijańskie nazwy. Choć miało to ułatwić konwersję ludności, w praktyce doprowadziło do powstania pobożności ludowej, w której biblijne nauczanie wymieszało się z elementami dawnych rytuałów, magii i rozbudowanym kultem patronów.

Oceniając ten proces miarą Nowego Testamentu, mamy do czynienia z sakramentalno-kulturową formą religijności, która w wielu punktach rozminęła się z nauczaniem apostolskim. W tym modelu człowiek staje się „chrześcijaninem” poprzez przynależność do instytucji i rytuał (taki jak chrzest niemowląt), a nie poprzez osobiście przeżytą wiarę i metanoję — czyli głęboką przemianę myślenia. Biblijny chrzest jest świadomym aktem, symbolicznym zanurzeniem w śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa.

Apostoł Paweł pisał o tym do chrześcijan w Rzymie: „Czy nie wiecie, że my wszyscy, którzy zostaliśmy zanurzeni w Chrystusa Jezusa, zostaliśmy zanurzeni w Jego śmierć? Zostaliśmy więc pogrzebani z Nim przez zanurzenie w śmierć, abyśmy tak, jak Chrystus został wskrzeszony z martwych dzięki chwale Ojca, i my prowadzili nowe życie” (Rz 6,3–4).

Odpowiadając na argument 966 roku jako ostatecznego wyznacznika naszej tożsamości, warto wyciągnąć prosty wniosek: chrzest Mieszka I wprowadził naszą kulturę w krąg Pisma Świętego — i za ten krok cywilizacyjny można być wdzięcznym. Mieszko otworzył nam jednak jedynie drzwi do biblijnej biblioteki. Warto z tego skorzystać i przekonać się osobiście, że Chrystus nie umarł na krzyżu za państwo ani za instytucję, ale za konkretnego człowieka.

Jedyną racjonalną i słuszną odpowiedzią na te słowa może być reakcja króla Agryppy na świadectwo apostoła Pawła: „Niewiele brakuje, a przekonasz mnie, bym został chrześcijaninem” (Dz 26,28). Tego życzę wszystkim moim rodakom.

Henryk Hukisz

O odnowę współczesnego Kościoła

Pierwsze wieki chrześcijaństwa pozostają dla nas niezwykłą lekcją. Pierwsi naśladowcy Chrystusa nie posiadali wpływów politycznych, zaplecza instytucjonalnego ani medialnego przebicia. A jednak zmienili bieg historii. Tajemnica ich siły nie tkwiła w wyszukanych strategiach, lecz w całkowitej uległości wobec Ducha Świętego.

To sam Jezus nakreślił fundament tej wspólnoty, gdy zapowiedział Piotrowi: „… na tej skale zbuduję Mój Kościół, a potęga śmierci go nie zwycięży”  (Mt 16,18). Dlatego po Jego odejściu apostołowie cierpliwie czekali na obleczenie w moc Ducha Świętego, aby stać się Jego świadkami „w Jeruzalem i w całej Judei, w Samarii i aż po krańce ziemi” (Dz 1:8). Chcę zwrócić uwagę na fakt, że zapowiedź budowania Kościoła obejmuje nie tylko jego początki, lecz również czasy ostateczne, aż Ewangelia dotrze na krańce ziemi.

Chrystus nie planował budowy bezradnej instytucji, lecz dynamicznej wspólnoty, która w mocy Ducha Świętego ma inicjatywę i przełamuje opór ciemności. Powierzając uczniom podstawową misję, nie wysłał ich, by tworzyli bezpieczne, odizolowane enklawy, lecz nakazał im aktywny ruch w stronę świata: „Idąc więc, czyńcie uczniami wszystkie narody, chrzcząc je w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego, nauczając je zachowywać wszystko, co wam nakazałem. A oto Ja jestem z wami przez wszystkie dni aż do końca świata” (Mt 28,19-20).

Gdy Duch Święty ukształtował serca pierwszych chrześcijan, Jezus stał się dla nich Panem nie tylko prywatnej pobożności, ale dosłownie każdej sfery życia: sposobu, w jaki traktowali ubogich, jak prowadzili domy, jak pracowali i jak stawiali czoła prześladowaniom.

To nie kultura kształtowała pierwotny Kościół – to Kościół, przeniknięty mocą Boga, powoli i konsekwentnie przekształcał otaczający go świat.

Jakże bolesny kontrast widoczny jest dzisiaj. Współczesny chrześcijanin nierzadko manifestuje opór wobec Ducha Świętego. Zamiast pozwolić Mu na głębokie, wręcz rewolucyjne przekształcenie swojego myślenia i nawyków, wolimy bezpieczny kompromis ze światem. Oddzielamy wiarę od codzienności – Chrystusowi oddajemy godzinę w niedzielę, podczas gdy w kwestiach etyki, relacji, pracy czy wyborów życiowych pozwalamy, by formowała nas dominująca kultura. Staliśmy się odbiorcami i naśladowcami świata, zamiast być jego solą i światłem.

Zapominamy o gorącym apelu apostoła Pawła, który przestrzegał przed duchowym konformizmem: „Nie dostosowujcie się do tego świata, ale dajcie się przemienić przez odnowienie myśli, abyście potrafili rozpoznać, co jest wolą Boga, co jest dobre, co Mu się podoba i co jest doskonałe” (Rz 12,2).

Gdy brakuje tej wewnętrznej przemiany, chrześcijanie przestają różnić się od otoczenia, a moc Ewangelii zostaje w ich życiu zablokowana. Powinniśmy zadać sobie pytanie o istotę misji współczesnego Kościoła, odwołując się do początków zwiastowania Dobrej Nowiny w czasach apostolskich.

Apostoł Paweł precyzyjnie wyjaśniał, jak powinien wyglądać dojrzały stosunek chrześcijan do świata. Kościół nie został powołany do tego, by faryzejsko odcinać się od grzeszników czy ich potępiać z wysokości własnej samowystarczalności. Naszym zadaniem jest pozyskiwanie ich dla Chrystusa poprzez świadectwo miłości i prawdy. Paweł pisał do Koryntian o mądrej wolności w relacji z ludźmi spoza Kościoła: „Napisałem wam w liście, abyście nie utrzymywali kontaktów z rozpustnikami, ale nie z rozpustnikami tego świata lub chciwcami, złodziejami czy bałwochwalcami, ponieważ musielibyście opuścić ten świat”  (1 Kor 5,9-10).

Zamiast uciekać przed światem, Paweł sam stawał się przykładem elastyczności i gorliwości w docieraniu do każdego człowieka: „Tak więc będąc wolny wobec wszystkich, samego siebie uczyniłem niewolnikiem wszystkich, aby jak najwięcej ludzi pozyskać. (...) Dla słabych stałem się słaby, aby pozyskać słabych. Dla wszystkich stałem się wszystkim, żebym wszelkimi sposobami zbawił przynajmniej niektórych. Wszystko zaś czynię ze względu na Ewangelię, abym stał się jej współuczestnikiem”  (1 Kor 9,19.22-23).

Mechanizm duchowego wpływu na otoczenie pozostaje niezmienny od wieków.  Dojrzałość i wierność chrześcijan nieuchronnie wywierają wpływ na kulturę. Gdy wierzący są głęboko ukształtowani przez Pismo Święte, gdy Chrystus jest wywyższony w każdej dziedzinie życia, a Ewangelia jest zarówno głoszona, jak i żywa na co dzień – zmienia się wszystko: wspólnoty, rodziny, instytucje i całe kultury. Nie dlatego, że transformacja kulturowa jest celem samym w sobie, ale dlatego, że bywa ona naturalnym owocem realizowanej misji.

Przemiana kultury nie może być traktowana jako osobny, polityczny czy społeczny projekt. Ona nie nastąpi w wyniku protestów czy odwoływania się do samej tradycji. Będzie ona jedynie – i aż – naturalnym owocem serc ukształtowanych przez Słowo Boże i Ducha Świętego. Kiedy Chrystus naprawdę staje się Panem naszego życia zawodowego, naszej seksualności, naszych finansów i relacji z ludźmi, spełniają się słowa Pawła o roli Kościoła w planie Bożym: „To On uczynił jednych apostołami, innych prorokami, innych głosicielami Dobrej Nowiny, jeszcze innych pasterzami i nauczycielami, aby uzdolnić świętych do wykonywania dzieła służby, do budowania Ciała Chrystusa, aż wszyscy dojdziemy do jedności wiary i poznania Syna Bożego, do człowieka doskonałego, do miary dojrzałości wynikającej z pełni Chrystusa”  (Ef 4,11-13).

Prawdziwym wyzwaniem dla współczesnego Kościoła nie jest więc szukanie nowych metod przypodobania się światu ani lęk przed kulturowym wykluczeniem. Wyzwaniem jest zrzucenie pancerza oporu wobec Ducha Świętego. Kościół potrzebuje dziś chrześcijan, którzy pozwolą Bożej łasce uformować się na nowo – od środka. Gdy to się stanie, Ewangelia przestanie być tylko teorią, a znów stanie się żywą mocą zdolną zmieniać serca grzeszników, rodziny, instytucje i całe narody.

Ciągle aktualne jest wezwanie Chrystusa, Głowy Kościoła: „Nikt nie zapala też lampy i nie przykrywa jej korcem, lecz stawia ją na świeczniku, by dawała światło wszystkim domownikom.  Tak niech jaśnieje wasza światłość przed ludźmi, aby widzieli wasze dobre uczynki i oddawali chwałę waszemu Ojcu w niebie” (Mt 5,15-16).

Henryk Hukisz