Oś Bożego planu zbawienia

Cywilizacja Zachodu nie wyrosła w historycznej próżni ani nie stanowi wyłącznie wytworu ludzkiego geniuszu. Choć w warstwie pojęciowej i strukturach instytucjonalnych czerpała ona z greckiego umiłowania mądrości oraz rzymskiego kunsztu prawnego, to jej najgłębszy fundament moralny i ustrojowy ma charakter ściśle judeochrześcijański. To właśnie na kartach Biblii Hebrajskiej Bóg objawił ludzkości przełomowe zasady sprawiedliwości społecznej, bezwzględnej godności osoby ludzkiej stworzonej na obraz Boży oraz moralnych ograniczeń nakładanych na samowolę władzy państwowej.

Bóg powołał Izrael do istnienia, zawierając z Abrahamem i jego potomkami „przymierze wieczne”, a jako widzialny znak tej obietnicy oddał im ziemię Kanaan na trwałą posiadłość: „Ustanowię Moje przymierze z tobą i z twoim potomstwem, które przyjdzie po tobie, jako wieczne przymierze, abym był Bogiem dla ciebie, a później dla twojego potomstwa. Dam też tobie i twemu potomstwu, które przyjdzie po tobie, ziemię, w której jesteś przybyszem, całą ziemię kananejską w wieczne posiadanie, i będę ich Bogiem” (Rdz 17,7-8).

Pisma Starego Testamentu konsekwentnie stygmatyzowały tyranię, wprowadzały normy chroniące ubogich i uciśnionych oraz ukazywały wzorzec praworządności pod podwójną władzą Boga i Jego Prawa. W czasach nowożytnych – a w sposób szczególny w dobie Reformacji, kiedy to dzięki drukowi Słowo Boga trafiło bezpośrednio do rąk zwykłych ludzi – ten hebrajski wzorzec ustrojowy, poparty prorocką krytyką nadużyć monarchów, stał się potężnym impulsem społecznym.

Nadrzędnym celem wybrania Izraela nie było jednak wyłącznie stworzenie sprawiedliwego ładu ziemskiego ani zbudowanie trwałych struktur państwowych. Naród ten został powołany przede wszystkim po to, by stać się narzędziem, przez które Bóg objawił się całemu światu jako jedyny Zbawiciel grzesznego człowieka.

Rola Izraela w tym odkupieńczym planie ujawniła się na trzech kluczowych płaszczyznach:

1.  To przez naród żydowski Bóg przekazał ludzkości swoje nieomylne Słowo, które odsłania Bożą wolę, świętość oraz plan ratunku dla upadłego świata: „Bóg, który dawniej wielokrotnie i na różne sposoby przemawiał do ojców przez proroków, w tych ostatnich dniach przemówił do nas przez Syna. Jego ustanowił dziedzicem wszystkiego, przez Niego też stworzył wszechświat” (Hbr 1,1-2).

2.  Z pnia Dawidowego i z narodowej wspólnoty Żydów narodził się w wyznaczonym czasie Jezus Chrystus – zapowiadany przez proroków Pomazaniec, Bóg w ciele, który przyszedł zbawić to, co zginęło: „Ewangelii o Jego Synu, pochodzącym według ciała z rodu Dawida, a ustanowionym Synem Boga w mocy według Ducha uświęcenia przez powstanie z martwych; o Jezusie Chrystusie, naszym Panu” (Rz 1,3-4).

3.  To na ziemi Izraela, w Jerozolimie, dokonała się historyczna, jednorazowa ofiara na krzyżu oraz chwalebne zmartwychwstanie Chrystusa. Wydarzenia te otworzyły drzwi przebaczenia i życia wiecznego dla każdego człowieka bez wyjątku – zarówno dla Żyda, jak i dla poganina: „On zaś dźwigając swój krzyż, wszedł na miejsce zwane Miejscem Czaszki, które po hebrajsku nazywa się Golgota. Tam Go ukrzyżowali …” (Jn 19,17-18).

Święty Paweł w swoim Liście do Rzymian z uwielbieniem podsumowuje ten niesamowity przywilej Izraela, pisząc o swoich braciach: „którymi są Izraelici. Do nich należą usynowienie i chwała, przymierza i nadanie Prawa, służba Boża i obietnice, ich są ojcowie i z nich jest Chrystus według ciała, Ten, który jest nad wszystkimi, Bóg błogosławiony na wieki. Amen” (Rz 9,4-5).

Nowy Testament w sposób naturalny kontynuuje i doprowadza do pełni historię, która bierze swój początek w Starym Przymierzu. Cała ramowa konstrukcja naszej cywilizacji wspiera się na prawdzie, że Bóg objawił łaskę i ratunek dla grzesznika poprzez konkretny naród, który wybrał i z którym związał nieodwołalne obietnice: „Wszyscy bowiem wzięliśmy z Jego pełni łaskę za łaską, gdyż Prawo zostało dane przez Mojżesza, a łaska i prawda przyszły przez Jezusa Chrystusa” (Jn 1:16-17).

Niezwykłe trwanie Izraela na mapie świata – począwszy od obietnicy danej Abrahamowi ok. 2100 r. p.n.e., poprzez tragiczne dzieje niewoli babilońskiej, wygnania, poświadczone naukowo prześladowania Holokaustu, aż po historyczną odbudowę niepodległego państwa w 1948 roku – stanowi niepodważalny i namacalny dowód wiernej obecności Boga w ludzkiej historii, traktując go sprawiedliwie. Prorocy starotestamentowi wielokrotnie dawali temu wyraz: „Gdyż Ja jestem z tobą - wyrocznia Pana – aby cię wybawić. Położę bowiem kres tym wszystkim  narodom, wśród których cię rozproszyłem. Jednak tobie nie położę kresu. Będę cię karać według prawa i nie pozostawię cię całkowicie bez kary” (Jr 30,11).

Ta wyjątkowa rola ściąga jednak na Izrael nieustanną, zaciętą wrogość. Ogólnoświatowy antysemityzm, ciągła nienawiść ze strony sąsiednich reżimów oraz dążenie do całkowitego unicestwienia państwa żydowskiego przez organizacje terrorystyczne nie są jedynie sporem o granice czy zasoby geopolityczne, jak pisał psalmista Asaf: „bo burzą się Twoi nieprzyjaciele – ci, którzy Cię nienawidzą, podnoszą głowy. Knują spisek przeciwko Twojemu ludowi, zmawiają się przeciw tym, których strzeżesz. Mówią: Chodźcie, wyniszczmy go spośród narodów, aby nigdy więcej nie wspominano imienia Izraela. Zmawiają się bowiem zgodnie, zawierają przeciw Tobie przymierze” (Ps 30,3-6). W swej istocie mają one głęboki wymiar duchowy – stanowią wyraz buntu przeciwko samemu Bogu, który związał swoje Imię z tym narodem.

W tym ziemskim wymiarze zmagań ze złem Bóg posługuje się jednak sprawiedliwymi rządami i ich siłami zbrojnymi, powołanymi do ochrony ładu społecznego. Apostoł Paweł przypomina, że prawowita władza miecza jest narzędziem Bożej odpłaty: „Jest ona bowiem sługą Boga dla twojego dobra. Jeśli jednak czynisz zło, bój się, bo nie na próżno nosi miecz. Jest przecież sługą Boga, wymierzającym karę temu, kto popełnia zło” (Rz 13,4). Zgodnie z tym porządkiem Bóg używa państw i ich instytucji jako swoich doczesnych „sług”, aby powstrzymywać agresję, hamować rozrost tyranii i wykonywać doczesny sąd nad tymi, którzy dopuszczają się rażącego bezprawia i morderstw na niewinnych obywatelach.

Proroczy plan Boga wobec narodu wybranego nie dobiegł jeszcze końca ani nie został unieważniony przez bieg historii. Choć znaczna część Izraela w I wieku odrzuciła Jezusa jako swojego Mesjasza, Apostoł Paweł w 11. rozdziale Listu do Rzymian zdecydowanie wykazywał, że Bóg nigdy nie złamał danego słowa: „Zgodnie z Ewangelią są nieprzyjaciółmi ze względu na was, zgodnie zaś z wybraniem są umiłowanymi ze względu na ojców. Nieodwołalne są bowiem dary i powołanie Boże” (Rz 11,28-29).

Biblia jednoznacznie zapowiada nadchodzący czas, w którym nastąpi masowy zwrot serc oraz potężne, duchowe odrodzenie narodu żydowskiego. Izrael przejdzie głęboki proces rozpoznania w ukrzyżowanym i zmartwychwstałym Jezusie swojego prawdziwego Króla i Zbawiciela: „I w ten sposób cały Izrael będzie zbawiony, tak jak napisano: Przyjdzie z Syjonu Wybawiciel i odwróci bezbożności od Jakuba. A to będzie Moje Przymierze z nimi, gdy zgładzę ich grzechy” (Rz 11,26-27).

To duchowe odnowienie Izraela ściśle wiąże się z eschatologicznym zakończeniem całych dziejów ludzkości, na które składają się trzy nieuchronne etapy:

1.   Ostateczny upadek obecnego systemu świata: Współczesna cywilizacja, bez względu na swoje potężne osiągnięcia techniczne czy naukowe, jest głęboko skażona grzechem i zmierza ku swojemu nieuchronnemu kresowi. Apostoł Piotr wyraził się na ten temat bardzo przejrzyście w obliczu szerzących się kłamstw: „A dzień Pana przyjdzie jak złodziej. Wówczas niebiosa z hukiem przeminą, żywioły zaś zostaną zniszczone w ogniu, i ziemia, i te dzieła, które na niej zostaną znalezione.(…) Z powodu tego dnia niebiosa płonąc, zostaną zniszczone, a żywioły rozpłyną się w ogniu” (2 Ptr 3,10-12)

2.   Sąd Ostateczny: Bóg zasiądzie na tronie sprawiedliwości, aby położyć kres wszelkiej tyranii, demonicznej przemocy, kłamstwu oraz bezbożnemu buntowi, wyciągając konsekwencje wobec ludzkiej niegodziwości: „I tak jak zostało postanowione w stosunku do ludzi, że raz umrą, a potem będzie sąd” (Hbr 9,27).

3.   Nowe Stworzenie: Ostatecznym celem Bożego odkupienia nie jest jednak samo zniszczenie starego świata, lecz ustanowienie odnowionego kosmosu – przejście do nowej, nieskażonej rzeczywistości: „Ale my, zgodnie z Jego obietnicą, oczekujemy nowych niebios i nowej ziemi, w których mieszka sprawiedliwość” (2 Ptr 3,13).

To wielkie zwieńczenie planu zbawienia zapowiadał już prorok Izajasz: „Oto Ja stwarzam nowe niebo i nową ziemię! O dawnych rzeczach nie będzie się pamiętać i nie przyjdą już na myśl” (Iz 65,17). Apostoł Jan potwierdził te słowa w objawieniu, jakie otrzymał od Pana Jezusa na wyspie Patmos: „I zobaczyłem nowe niebo i nową ziemię, bo pierwsze niebo i pierwsza ziemia przeminęły, i morza już nie ma. (...) I otrze wszelką łzę z ich oczu, i śmierci już nie będzie, ani żałoby, ani krzyku, ani trudu już nie będzie, bo to, co pierwsze, przeminęło” (Ap 21,1.4).

W ujęciu judeochrześcijańskim Izrael nigdy nie był i nie będzie jedynie historycznym przypadkiem, geopolitycznym tworem czy zwykłym skrawkiem ziemi na Bliskim Wschodzie. Izrael stanowi prawdziwą oś Bożego planu zbawienia - od odwiecznych obietnic złożonych Abrahamowi, poprzez spisane Słowo Boga, narodziny Zbawiciela i ukształtowanie moralno-prawnych fundamentów ludzkiej cywilizacji, aż po ostateczne wypełnienie proroczych zapowiedzi. Dzieje te prowadzą cały stworzony świat poprzez sąd nad złem ku chwalebnemu odnowieniu wszystkiego w Nowym Niebie i na Nowej Ziemi.

„Ten, który o tym zaświadcza, mówi: Tak, wkrótce przyjdę. Amen, przyjdź, Panie Jezu!” (Ap 22,20).

Henryk Hukisz

Argument 966

Przypominam sobie wypowiedź jednego z prominentnych duchownych Kościoła katolickiego, który w mediach odniósł się do relacji z wyznawcami innych wspólnot chrześcijańskich — a konkretnie protestantami. Była to odpowiedź na pytanie zatroskanej matki, której córka przeszła do Kościoła protestanckiego. W ocenie kobiety jej dziecko, odchodząc z Kościoła katolickiego, utraciło relację z żywym Chrystusem obecnym w sakramentach.

Biskup wyjaśniał, że choć protestanci również wierzą w Boga, nie mają udziału w „pełni łaski zbawienia”, którą dysponuje wyłącznie Kościół katolicki. Wskazywał, że należy ich tolerować, ale obowiązkiem każdego katolika jest uświadamianie im tego znaczącego braku. Co prawda z ust duchownego nie padły wprost słowa o potępieniu protestantów, jednak wniosek narzucał się sam.

W swoim wywodzie na temat katolickiego pojęcia ekumenizmu autor powołał się m.in. na historyczną dokumentację Kościoła. Cytował instrukcje dotyczące wspólnych inicjatyw: „Zgodnie z naszym obowiązkiem apostolskim chcemy was pobudzić do troski i czujności biskupiej w usuwaniu z umysłów […] owej opinii równie bezbożnej, co śmiercionośnej, że droga zbawienia może być odnaleziona w każdej religii […] Trzeba oczywiście przyjąć jako prawdę wiary, że poza apostolskim rzymskim Kościołem nikt nie może być zbawiony”. Wymowny był już sam tytuł artykułu: „Ekumenizm nie może kończyć się na klepaniu po plecach, ale musi przechodzić do poważnej teologicznej debaty”.

Niedawno rozmawiałem o różnicach między wyznaniem katolickim a protestanckim. Mój rozmówca w obronie swojej wiary użył argumentu, że Polacy są chrześcijanami od przyjęcia chrztu w 966 roku i powinni przy tym pozostać. Pomyślałem wtedy o apostole Pawle. Był on niezwykle dumny ze swoich korzeni oraz wielowiekowej tradycji ojców, ale gdy poznał żywego Chrystusa, uznał dawne autorytety za drugorzędne w porównaniu z „przewyższającym wszystko poznaniem Chrystusa Jezusa, mojego Pana” (Flp 3,4–8).

Jeśli ktoś twierdzi, że szanuje rok 966 za to, że przyniósł Polsce Ewangelię, to najpełniejszym wyrażeniem tego szacunku jest otwarcie i czytanie tej Ewangelii, a nie traktowanie jej jak muzealnego eksponatu. Historycy podkreślają zresztą, że w 966 roku nie ochrzczono „Polski” w sensie całego społeczeństwa, lecz Mieszka I i jego dwór. Badania archeologiczne jednoznacznie pokazują, że pogańskie obrzędy grzebalne i dawne wierzenia trwały na naszych ziemiach jeszcze przez dekady, a nawet wieki po tej dacie.

Przyjęcie Chrystusa według Biblii jest indywidualnym dziełem Ducha Świętego, a nie manewrem politycznym. Pierwsze nowotestamentowe wezwanie do chrztu odnajdujemy w Dziejach Apostolskich: „Gdy to usłyszeli, przejęli się do głębi serca. Zapytali Piotra i pozostałych apostołów: Co mamy uczynić, bracia? Piotr odpowiedział: Nawróćcie się i niech każdy z was przyjmie chrzest w imię Jezusa Chrystusa na odpuszczenie waszych grzechów, a weźmiecie dar Ducha Świętego” (Dz 2,37–38).

Nauka apostolska opierała się na żywej relacji z Chrystusem poprzez wiarę, modlitwę i prowadzenie przez Ducha Świętego. Jednak w ciągu wieków Kościół katolicki przesuwał punkt ciężkości na szafarstwo sakramentów i pośrednictwo hierarchii. Zbawienie zaczęto postrzegać nie tyle jako dar łaski przyjmowany wiarą (sola gratia, sola fide), ile jako proces zarządzany przez instytucję za pośrednictwem rytuałów, dobrych uczynków i odpustów.

Apostołowie wyraźnie oddzielali Kościół od władzy świeckiej, przypominając słowa Jezusa: „Moje Królestwo nie jest z tego świata” (J 18,36). Mimo to historia pokazuje, że od czasów cesarza Konstantyna dochodziło do fuzji ołtarza z tronem, a chrześcijaństwo stało się oficjalną ideologią państwową. Zamiast budować nową tożsamość w opozycji do światowych wzorców, Kościół zaczął stosować przymus prawny, politykę, a niekiedy siłę (krucjaty, inkwizycja) do utrzymywania jedności wiary — co stoi w jaskrawej sprzeczności z duchem Ewangelii.

W procesie chrystianizacji Europy Kościół adaptował również dawne zwyczaje, święta i miejsca kultu pogańskiego, nadając im nowe, chrześcijańskie nazwy. Choć miało to ułatwić konwersję ludności, w praktyce doprowadziło do powstania pobożności ludowej, w której biblijne nauczanie wymieszało się z elementami dawnych rytuałów, magii i rozbudowanym kultem patronów.

Oceniając ten proces miarą Nowego Testamentu, mamy do czynienia z sakramentalno-kulturową formą religijności, która w wielu punktach rozminęła się z nauczaniem apostolskim. W tym modelu człowiek staje się „chrześcijaninem” poprzez przynależność do instytucji i rytuał (taki jak chrzest niemowląt), a nie poprzez osobiście przeżytą wiarę i metanoję — czyli głęboką przemianę myślenia. Biblijny chrzest jest świadomym aktem, symbolicznym zanurzeniem w śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa.

Apostoł Paweł pisał o tym do chrześcijan w Rzymie: „Czy nie wiecie, że my wszyscy, którzy zostaliśmy zanurzeni w Chrystusa Jezusa, zostaliśmy zanurzeni w Jego śmierć? Zostaliśmy więc pogrzebani z Nim przez zanurzenie w śmierć, abyśmy tak, jak Chrystus został wskrzeszony z martwych dzięki chwale Ojca, i my prowadzili nowe życie” (Rz 6,3–4).

Odpowiadając na argument 966 roku jako ostatecznego wyznacznika naszej tożsamości, warto wyciągnąć prosty wniosek: chrzest Mieszka I wprowadził naszą kulturę w krąg Pisma Świętego — i za ten krok cywilizacyjny można być wdzięcznym. Mieszko otworzył nam jednak jedynie drzwi do biblijnej biblioteki. Warto z tego skorzystać i przekonać się osobiście, że Chrystus nie umarł na krzyżu za państwo ani za instytucję, ale za konkretnego człowieka.

Jedyną racjonalną i słuszną odpowiedzią na te słowa może być reakcja króla Agryppy na świadectwo apostoła Pawła: „Niewiele brakuje, a przekonasz mnie, bym został chrześcijaninem” (Dz 26,28). Tego życzę wszystkim moim rodakom.

Henryk Hukisz

O odnowę współczesnego Kościoła

Pierwsze wieki chrześcijaństwa pozostają dla nas niezwykłą lekcją. Pierwsi naśladowcy Chrystusa nie posiadali wpływów politycznych, zaplecza instytucjonalnego ani medialnego przebicia. A jednak zmienili bieg historii. Tajemnica ich siły nie tkwiła w wyszukanych strategiach, lecz w całkowitej uległości wobec Ducha Świętego.

To sam Jezus nakreślił fundament tej wspólnoty, gdy zapowiedział Piotrowi: „… na tej skale zbuduję Mój Kościół, a potęga śmierci go nie zwycięży”  (Mt 16,18). Dlatego po Jego odejściu apostołowie cierpliwie czekali na obleczenie w moc Ducha Świętego, aby stać się Jego świadkami „w Jeruzalem i w całej Judei, w Samarii i aż po krańce ziemi” (Dz 1:8). Chcę zwrócić uwagę na fakt, że zapowiedź budowania Kościoła obejmuje nie tylko jego początki, lecz również czasy ostateczne, aż Ewangelia dotrze na krańce ziemi.

Chrystus nie planował budowy bezradnej instytucji, lecz dynamicznej wspólnoty, która w mocy Ducha Świętego ma inicjatywę i przełamuje opór ciemności. Powierzając uczniom podstawową misję, nie wysłał ich, by tworzyli bezpieczne, odizolowane enklawy, lecz nakazał im aktywny ruch w stronę świata: „Idąc więc, czyńcie uczniami wszystkie narody, chrzcząc je w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego, nauczając je zachowywać wszystko, co wam nakazałem. A oto Ja jestem z wami przez wszystkie dni aż do końca świata” (Mt 28,19-20).

Gdy Duch Święty ukształtował serca pierwszych chrześcijan, Jezus stał się dla nich Panem nie tylko prywatnej pobożności, ale dosłownie każdej sfery życia: sposobu, w jaki traktowali ubogich, jak prowadzili domy, jak pracowali i jak stawiali czoła prześladowaniom.

To nie kultura kształtowała pierwotny Kościół – to Kościół, przeniknięty mocą Boga, powoli i konsekwentnie przekształcał otaczający go świat.

Jakże bolesny kontrast widoczny jest dzisiaj. Współczesny chrześcijanin nierzadko manifestuje opór wobec Ducha Świętego. Zamiast pozwolić Mu na głębokie, wręcz rewolucyjne przekształcenie swojego myślenia i nawyków, wolimy bezpieczny kompromis ze światem. Oddzielamy wiarę od codzienności – Chrystusowi oddajemy godzinę w niedzielę, podczas gdy w kwestiach etyki, relacji, pracy czy wyborów życiowych pozwalamy, by formowała nas dominująca kultura. Staliśmy się odbiorcami i naśladowcami świata, zamiast być jego solą i światłem.

Zapominamy o gorącym apelu apostoła Pawła, który przestrzegał przed duchowym konformizmem: „Nie dostosowujcie się do tego świata, ale dajcie się przemienić przez odnowienie myśli, abyście potrafili rozpoznać, co jest wolą Boga, co jest dobre, co Mu się podoba i co jest doskonałe” (Rz 12,2).

Gdy brakuje tej wewnętrznej przemiany, chrześcijanie przestają różnić się od otoczenia, a moc Ewangelii zostaje w ich życiu zablokowana. Powinniśmy zadać sobie pytanie o istotę misji współczesnego Kościoła, odwołując się do początków zwiastowania Dobrej Nowiny w czasach apostolskich.

Apostoł Paweł precyzyjnie wyjaśniał, jak powinien wyglądać dojrzały stosunek chrześcijan do świata. Kościół nie został powołany do tego, by faryzejsko odcinać się od grzeszników czy ich potępiać z wysokości własnej samowystarczalności. Naszym zadaniem jest pozyskiwanie ich dla Chrystusa poprzez świadectwo miłości i prawdy. Paweł pisał do Koryntian o mądrej wolności w relacji z ludźmi spoza Kościoła: „Napisałem wam w liście, abyście nie utrzymywali kontaktów z rozpustnikami, ale nie z rozpustnikami tego świata lub chciwcami, złodziejami czy bałwochwalcami, ponieważ musielibyście opuścić ten świat”  (1 Kor 5,9-10).

Zamiast uciekać przed światem, Paweł sam stawał się przykładem elastyczności i gorliwości w docieraniu do każdego człowieka: „Tak więc będąc wolny wobec wszystkich, samego siebie uczyniłem niewolnikiem wszystkich, aby jak najwięcej ludzi pozyskać. (...) Dla słabych stałem się słaby, aby pozyskać słabych. Dla wszystkich stałem się wszystkim, żebym wszelkimi sposobami zbawił przynajmniej niektórych. Wszystko zaś czynię ze względu na Ewangelię, abym stał się jej współuczestnikiem”  (1 Kor 9,19.22-23).

Mechanizm duchowego wpływu na otoczenie pozostaje niezmienny od wieków.  Dojrzałość i wierność chrześcijan nieuchronnie wywierają wpływ na kulturę. Gdy wierzący są głęboko ukształtowani przez Pismo Święte, gdy Chrystus jest wywyższony w każdej dziedzinie życia, a Ewangelia jest zarówno głoszona, jak i żywa na co dzień – zmienia się wszystko: wspólnoty, rodziny, instytucje i całe kultury. Nie dlatego, że transformacja kulturowa jest celem samym w sobie, ale dlatego, że bywa ona naturalnym owocem realizowanej misji.

Przemiana kultury nie może być traktowana jako osobny, polityczny czy społeczny projekt. Ona nie nastąpi w wyniku protestów czy odwoływania się do samej tradycji. Będzie ona jedynie – i aż – naturalnym owocem serc ukształtowanych przez Słowo Boże i Ducha Świętego. Kiedy Chrystus naprawdę staje się Panem naszego życia zawodowego, naszej seksualności, naszych finansów i relacji z ludźmi, spełniają się słowa Pawła o roli Kościoła w planie Bożym: „To On uczynił jednych apostołami, innych prorokami, innych głosicielami Dobrej Nowiny, jeszcze innych pasterzami i nauczycielami, aby uzdolnić świętych do wykonywania dzieła służby, do budowania Ciała Chrystusa, aż wszyscy dojdziemy do jedności wiary i poznania Syna Bożego, do człowieka doskonałego, do miary dojrzałości wynikającej z pełni Chrystusa”  (Ef 4,11-13).

Prawdziwym wyzwaniem dla współczesnego Kościoła nie jest więc szukanie nowych metod przypodobania się światu ani lęk przed kulturowym wykluczeniem. Wyzwaniem jest zrzucenie pancerza oporu wobec Ducha Świętego. Kościół potrzebuje dziś chrześcijan, którzy pozwolą Bożej łasce uformować się na nowo – od środka. Gdy to się stanie, Ewangelia przestanie być tylko teorią, a znów stanie się żywą mocą zdolną zmieniać serca grzeszników, rodziny, instytucje i całe narody.

Ciągle aktualne jest wezwanie Chrystusa, Głowy Kościoła: „Nikt nie zapala też lampy i nie przykrywa jej korcem, lecz stawia ją na świeczniku, by dawała światło wszystkim domownikom.  Tak niech jaśnieje wasza światłość przed ludźmi, aby widzieli wasze dobre uczynki i oddawali chwałę waszemu Ojcu w niebie” (Mt 5,15-16).

Henryk Hukisz

Tisha B’Av – smutek zostanie zamieniony w radość

Kiedy nadchodzi dziewiąty dzień miesiąca Aw, czas zdaje się zatrzymywać. Tisha B’Av to nie jest zwykła data w kalendarzu. To głęboka, niemal namacalna blizna na duszy całego narodu. Od blisko dwóch tysiącleci ten najsmutniejszy, pełen powagi dzień jest czasem postu i żałoby, w którym echem odbijają się największe tragedie narodu żydowskiego.

Jednak zanurzając się w to wspomnienie, odkrywamy coś znacznie głębszego niż tylko rocznicę dawnych kataklizmów. Smutek ten jest w istocie surowym, potężnym przypomnieniem o naturze Boga, który zawsze dotrzymuje Słowa – zarówno wtedy, gdy wymierza sprawiedliwość, jak i wtedy, gdy otwiera ramiona, by odrodzić i pojednać.

To niezwykłe, jak wiele kluczowych, bolesnych momentów w historii Żydów splotło się dokładnie w tym jednym dniu. Aby zrozumieć to brzemię, musimy cofnąć się w czasie do palącego słońca pustyni.

Wszystko zaczęło się od dwunastu zwiadowców i lęku, który przeważył nad wiarą. Kiedy dziesięciu z nich przyniosło pesymistyczny raport z Ziemi Obiecanej, synowie Izraela odrzucili Bożą obietnicę. Tradycja mówi, że lud płakał z rozpaczy dokładnie dziewiątego dnia miesiąca Aw: „Wtedy cała społeczność zaczęła głośno zawodzić i płakał lud tamtej nocy. Wszyscy Izraelici szemrali przeciwko Mojżeszowi i Aaronowi, a cała społeczność powiedziała do nich: Obyśmy poumierali w ziemi egipskiej albo tu na tej pustyni!” (Lb 14:1-2). Bóg, widząc ten płacz pozbawiony wiary, odpowiedział z dojmującą surowością: „Nikt z tych, którzy widzieli Moją chwałę i Moje znaki czynione w Egipcie i na pustyni, ani nikt z tych, którzy wystawiali Mnie na próbę już dziesięć razy i nie słuchali Mego głosu, nie zobaczy ziemi, którą przysięgłem ich ojcom. Nie zobaczy jej żaden z tych, którzy Mną wzgardzili” (Lb 14:12-13).

Od tamtej chwili dziewiąty dzień Aw stał się synonimem narodowego bólu. Na przestrzeni wieków, tego samego dnia lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie, historia dopisywała kolejne, tragiczne rozdziały:

·       586 r. p.n.e.: Babilończycy pod wodzą Nabuchodonozora zniszczyli Pierwszą Świątynię, co zapoczątkowało niewolę Judy.

·       70 r. n.e.: Rzymianie pod wodzą Tytusa zburzyli Drugą Świątynię. Wypełniły się słowa Jezusa: „Zapewniam was: nie pozostanie tu kamień na kamieniu, który nie byłby zwalony" (Mt 24:2)

·       135 r. n.e.: Upadł Betar, ostatni bastion powstania Bar-Kochby, grzebiąc żydowską suwerenność i pociągając za sobą śmierć setek tysięcy ludzi.

·       Krótko po 135 r. n.e.: Cesarz Hadrian zaorał Jerozolimę, przekształcając ją w pogańskie miasto Aelia Capitolina i zamykając do niego bramy dla Żydów.

·       1096 r.: Pierwsza krucjata przyniosła rzeź żydowskich społeczności w Europie.

·       Wypędzenia: Z Anglii (1290), z Francji (1306) i wreszcie z Hiszpanii (1492), co zakończyło tysiącletnią historię życia na Półwyspie Iberyjskim.

·       XX wiek: W 1914 r. wybuchła I wojna światowa, będąca preludium do Holokaustu, a w 1942 r. ruszyły masowe deportacje z warszawskiego getta do Treblinki.

Czy to wszystko może być jedynie zbiegiem okoliczności? Nie, jeśli rozumiemy, że Bóg jest ostatecznym Prawdą.

Rozważając ten ogrom cierpienia, naturalnie pojawia się pytanie: Dlaczego Bóg na to pozwolił?

Zniszczenie Pierwszej Świątyni było konsekwencją uporu, z jakim Juda oddawała cześć bożkom i odrzucała proroków. Zniszczenie Drugiej Świątyni nastąpiło po tym, jak Izrael nie rozpoznał swojego Mesjasza. Jakże przejmujący jest obraz Jezusa płaczącego nad Jerozolimą: „O, gdybyś poznało w tym dniu to, co prowadzi do pokoju! Ale teraz jest to zakryte przed twoimi oczami" (Łk 19:42).

Boży sąd nigdy nie jest ślepym zrządzeniem losu. Jest trudną, czasem bolesną sprawiedliwością. Smutek Tisha B’Av uczy nas, że odrzucenie relacji z Bogiem niesie za sobą realne i druzgocące konsekwencje.

Jednak największą tajemnicą Boga jest to, że Jego sąd nigdy nie jest Jego ostatnim słowem. Prawdziwe pojednanie często rodzi się z najgłębszego żalu. Z popiołów zniszczenia Bóg wyprowadza nadzieję, która jest równie pewna, co wyroki Jego sprawiedliwości.

Ten sam Bóg, który rozproszył swój lud, dał twardą obietnicę, że go zgromadzi. Prorok Ezechiel zapowiedział: „Wezmę was spośród narodów, zgromadzę was ze wszystkich krajów i wprowadzę was do waszej ziemi" (Ez 36:24)

Ten sam Bóg, który pozwolił zburzyć świątynię, zapewnił, że Mesjasz będzie stamtąd panował. Prorok Izajasz nawiązał do tego faktu: „Księżyc się zaczerwieni, słońce zawstydzi, bo Pan Zastępów zacznie królować na górze Syjon i w Jerozolimie i wobec jego starców objawi się Jego chwała” (Iż 24:230.

Tisha B’Av jest dniem ciemności, ale ta ciemność ma swój kres. Smutek, przeżyty w prawdzie, zawsze prowadzi z powrotem w ramiona Stwórcy. W sercu tej żałoby pulsuje obietnica, że nadejdzie czas, gdy łzy zostaną otarte. Prorok Zachariasz przekazał nam ten niesamowity obraz przemiany: „Tak mówi PAN Zastępów: Post czwartego i post piątego [Tisha B’Av], Post siódmego i post dziesiątego miesiąca niech stanie się dla domu Judy radością, weselem i uroczystym świętem. Kochajcie prawdę i pokój!" (Za 8:19)

Smutek Tisha B’Av nie ma ostatniego zdania. Ostatnie słowo zawsze należy do miłości Pana, do odrodzenia i pojednania.

Henryk Hukisz

Starość według Biblii

Gdy przyglądamy się starości, zaczynamy wątpić w podstawową prawdę, że życie jest darem od Boga w każdej swojej fazie. Nasze zaangażowanie na rzecz ochrony życia odnosi się do walki o nienarodzone dzieci, którym grozi aborcja. Mówimy wówczas, że dostrzegamy w nich żywy obraz Boga. Musimy jednak zauważyć fakt, że należy chronić i szanować ludzkie życie od samych jego początków aż po kres — od narodzin do grobowej deski. Ta prawda zawarta została w liturgicznym zwrocie „z prochu powstałeś i w proch się obrócisz”.

Ten świat potrafi docenić co najwyżej pierwszą połowę ludzkiego życia. Druga — oznaczana przez powolną, lecz nieuchronną utratę sił fizycznych — staje się w jego oczach bezwartościowa. Wprawdzie chętnie powtarzamy, że każde życie ma wartość, ale czy potwierdzamy to codzienną praktyką? Jednym z najprostszych, a zarazem najbardziej wyrazistych sposobów, w jaki współczesny Kościół może stanąć w poprzek kulturowym trendom, jest przyjęcie, ochrona i okazywanie szacunku ludzkiemu życiu również w jego późnych latach.

Światowa narracja walki ze starością napędzana strachem głosi: Nie starzej się, bo staniesz się niewidzialny, niepotrzebny, staniesz się ciężarem dla innych.

Biblia natomiast wyrażą się o starości słowami pełnymi radości: Przyjmij upływ czasu z pełną satysfakcją, ponieważ jest ona naznaczona mądrością a jej wartością jest doświadczenie całego życia. W Bożej rodzinie nikt nie staje się niepotrzebny.

Co mówi Biblia na temat starości:

Po pierwsze: Pismo Święte ukazuje starość nie jako ubytek, lecz jako dopełnienie i pogłębienie tożsamości. Osoby starsze są w nim przedstawiane jako stróżowie międzypokoleniowego bogactwa, którego nie da się zdobyć inaczej niż przez lata doświadczeń oraz — w przypadku wierzących — przez owocną pracę Ducha Świętego. Choć charakter ich wkładu w społeczeństwo z czasem się zmienia. To jak mówi psalmista: „Jeszcze na starość wydadzą owoc, będą żywotni i pełni sił” (Ps 92, 15).

Tytuły i stanowiska mogą przeminąć, ale ludzkie wnętrze zapuszcza coraz głębsze korzenie. Dojrzały wiek wnosi mądrość, której nie sposób kupić ani przyspieszyć.

Po drugie: Słowo Boże przypomina, że osoby starsze są bezcenne. Ich doświadczenie i wgląd w życie czynią ich godnymi szczególnej czci: „Przed człowiekiem o siwych włosach wstaniesz i uszanujesz starca, a okażesz bojaźń wobec swojego Boga. Ja jestem Panem” (Kpł 19, 32). Ich perspektywa jest niezbędna dla zdrowia rodziny — zarówno tej naturalnej, jak i wspólnoty Kościoła. Mądrość ta powinna gwarantować im miejsce w samym centrum naszego życia, a nie na jego marginesie. To zaś nadaje ich egzystencji sens do samego końca.

Po trzecie: Sędziwy mąż Boży Hiob zadaje retoryczne pytanie: „Czy mądrość nie należy do starszych, czy długie życie nie daje roztropności” (Hi 12, 12). Jest to jakość, którą wykuwa wyłącznie czas i działanie Ducha. Starsze małżeństwo siedzące w kościelnej ławce może nie potrafi zaktualizować aplikacji w swoim smartfonie, ale z pewnością wie więcej o wierności, przebaczeniu i wychowaniu dzieci. Twoja babcia, która nigdy nie stosowała zabiegów medycyny estetycznej, może nosić w sobie sekret wewnętrznego piękna — sekret, którego z pewnością potrzebują młodsi.

Po czwarte: Biblia uczy, że starość jest darem, którym należy mądrze zarządzać. Słowa o tym, że „Siwe włosy są koroną chwały” (Prz 16, 31) mogą budzić dziś uśmiech pobłażania, lecz wielu ludziom nie jest dane dożyć tego wieku. Dla tych, którzy otrzymują tę koronę, staje się ona czasem podarowanym na budowanie więzi międzypokoleniowych i wierną służbę. Owszem, wiek osłabia zdrowie i wymaga opieki, ale nawet w tym doświadczeniu towarzyszy nam podtrzymująca obecność Boga: „Aż do waszej starości się nie zmienię, aż do wieku sędziwego  będę was dźwigać. Ja was uczyniłem i Ja będę nosić, Ja będę dźwigać i ratować” (Iz 46, 4). Bóg potrafi obrócić ku dobremu starcze ułomności a zmarszczki na ich twarzach przypominają o Bogu, który daję siłę do przetrwania.

Po piąte: Pismo Święte nakłada na nas święty obowiązek troski o starszych: „Szanuj swego ojca i matkę, aby długie było na ziemi twoje życie, które Pan, twój Bóg, da tobie” (Wj 20, 12; por. 1 Tm 5, 8). Jest rzeczą oczywistą, że sędziwy wiek naturalnie wiąże się z koniecznością wsparcia ze strony młodszych. Zamiast traktować opiekę jako uciążliwą konieczność, Biblia widzi w niej naturalny, piękny rytm życia. Troska o rodziców bywa trudna, ale jest dławiącym serce dłużną wdzięczności. Nawet tam, gdzie relacje z rodzicami były trudne, dojrzałość wzywa do udzielenia pomocy na miarę możliwości, w duchu przebaczenia.

Po szóste: Biblia stwierdza nieomylnie, że nasze dni są policzone przez Boga, a mądrość polega na umiejętności ich właściwego szacowania: „Naucz nas liczyć dni nasze, abyśmy zyskali mądre serce” (Ps 90, 12). Chrześcijańskie godzenie się z wiekiem wynika z pojęcia łaski: czas dany przez Boga jest bezcenny, a świadomość jego upływu rodzi w nas życiową mądrość.

Banalne hasła w stylu „wiek to tylko liczba” zawierają drobne ziarno prawdy, lecz w gruncie rzeczy zdradzają nasz lęk wobec faktu, że czas mija. Wiek to nie jedynie cyfra, to kontrolka na liczniku naszego życia, mówiąca o tym, że zbliżamy się do celu podróży. Jeśli chcemy dobrze wykorzystać czas, który nam pozostał, musimy zachować realistyczne spojrzenie.

Prawdziwa jakość życia, to gotowość do niesienia pomocy starszym oraz świadectwo, jakie dajesz światu. Starość to sprawdzian stałości serca. Tylko prawda pozwoli nam przejść przez ten czas z godnością i łaską.

Henryk Hukisz

Muzeum znaków

Każdy, kto choć raz prowadził samochód, doskonale wie, jak kluczową rolę w ruchu drogowym odgrywają znaki. Pionowe, poziome, ostrzegawcze, nakazu, zakazu czy informacyjne – na naszych drogach jest ich całe mnóstwo. I choć czasami narzekamy na ich nadmiar, nikt z nas nie kwestionuje ich przydatności. Są niezbędne, by bezpiecznie i sprawnie dotrzeć do celu.

Jedna rzecz jest tu jednak fundamentalna: znaki jedynie wskazują na rzeczywistość, która istnieje niezależnie od nich. Zakręty, niebezpieczne wzniesienia czy rozwidlenia dróg nie powstają przecież z powodu tablic ostrzegawczych. Znaki mają za zadanie wyłącznie o nich informować. I dopóki stoją we właściwych miejscach na trasie, doskonale spełniają swoją funkcję. Jeśli jednak zdejmiemy je z poboczy i zgromadzimy w jednym miejscu, stracą swoje pierwotne przeznaczenie. Staną się jedynie martwymi eksponatami w magazynie lub muzeum.

Biblia również posługuje się kategorią znaku. Co więcej, poświęca jej ogromną przestrzeń. Zarówno na kartach Starego, jak i Nowego Testamentu słowo „znak” pojawia się w ponad stu czterdziestu wersetach. W języku hebrajskim słowo „owth” oznacza najczęściej znak, sygnał lub pomnik. Z kolei w nowotestamentowej grece pojęcie „semeia” tłumaczy się jako wskazówkę, cechę charakterystyczną lub oznaczenie czegoś.

Te biblijne określenia – dokładnie tak samo jak współczesne symbole – niosą w sobie wyłącznie informację o celu, do którego zmierzamy. Kiedy cel zostaje osiągnięty, a trudy podróży dobiegają końca, znaki naturalnie przestają nas interesować. Jeśli podczas długiej drogi poczujemy głód i zauważymy na horyzoncie charakterystyczne, złote łuki układające się w literę „M”, doskonale wiemy, że sam widok logotypu nie zaspokoi naszego głodu. Musimy fizycznie przekroczyć próg restauracji fast food. Znak nie jest posiłkiem – on jedynie wskazuje miejsce, w którym można go otrzymać.

Na kartach Pisma Świętego pierwszy Boży znak pojawia się w tragicznych okolicznościach: „Pan dał też Kainowi znak, aby go nikt nie zabił, ktokolwiek go spotka” (Rdz 4,15). W późniejszej historii zbawienia widzialne znaki nieustannie towarzyszyły Przymierzom, jakie Bóg zawierał z ludzkością lub wybranym narodem. Noemu Bóg zagwarantował: „Mój łuk kładę na obłoku, aby był znakiem przymierza między Mną a ziemią” (Rdz 9,13). Barwna tęcza nie była jednak celem samym w sobie. Stanowiła jedynie drogowskaz wskazujący na istotę Bożej łaski, którą była obietnica: „Już nigdy żadne stworzenie nie zostanie zgładzone wodami potopu i już nigdy nie będzie potopu, który zniszczyłby ziemię” (Rdz 9,11).

Podobnie było w życiu Mojżesza. Dla niego kluczowa nie była pasterska laska, lecz żywe Słowo Najwyższego: „Będę z tobą, a to będzie dla ciebie znakiem, że Ja cię posłałem: Gdy wyprowadzisz lud z Egiptu, będziecie służyć Bogu na tej górze” (Wj 3,12). Przecież wszechmogący Bóg nie potrzebował kawałka drewna, by dokonywać spektakularnych cudów; wielokrotnie manifestował swoją potęgę bez jakichkolwiek rekwizytów.

Niezwykle wymowny moment miał miejsce podczas nocy paschalnej w Egipcie: „Krew będzie dla was znakiem na domach, w których będziecie przebywać. Gdy zobaczę krew, ominę was. I nie dotknie was plaga niszczycielska, gdy uderzę w ziemię egipską” (Wj 12,13). Spójrzmy prawdzie w oczy: to nie krew baranka miała w sobie magiczną moc ratowania synów Izraela przed aniołem śmierci. Ocaliło ich suwerenne, Boże postanowienie o wyrwaniu ich z domu niewoli. Krew była jedynie znakiem posłuszeństwa i wiary.

Już w trakcie exodusu z Egiptu pojawili się ludzie, którzy przypisywali znakom nadrzędną wartość. Wokół narodu wybranego zaczęli kręcić się samozwańczy prorocy, próbujący pociągnąć za sobą tłumy, które bardziej ufały spektakularnym zjawiskom niż samemu Bogu. Dlatego Pan stanowczo ostrzegał: „Jeśli powstanie wśród ciebie prorok albo ktoś, kto ma sny, i zapowie ci znak albo cud, i spełni się ten znak albo cud, o którym ci mówił...” (Pwt 13,2-3).

Zwróćmy uwagę na kluczowy szczegół: Słowo Boże nie każe nam ekscytować się samym faktem zaistnienia cudu. Cuda mogą się pojawiać, ale weryfikacją ich autentyczności jest zawsze głoszona treść. Tamci fałszywi prorocy, posługując się nadprzyrodzonymi manifestacjami, wzywali w rzeczywistości do duchowego odstępstwa: „Pójdźmy za innymi bogami, których nie znasz, i służmy im” (Pwt 13,3).

Takich kryzysów w historii Izraela było znacznie więcej. Choć znaki, których Bóg dokonywał przez stulecia, stanowiły bezdyskusyjne świadectwo Jego potęgi, nigdy nie były one punktem docelowym. Cała starotestamentowa rzeczywistość zmierzała do jednego, konkretnego momentu, co autor Listu do Hebrajczyków ujął słowami: „Wielokrotnie i na różne sposoby przemawiał niegdyś Bóg do ojców przez proroków” (Hbr 1,1).

Ten ostateczny, najważniejszy cel w historii świata również został zapowiedziany przez specyficzny znak. Pasterze na betlejemskich polach usłyszeli od niebiańskiego posłańca: „A to będzie dla was znakiem: Znajdziecie niemowlę owinięte w pieluszki i leżące w żłobie” (Łk 2,12). Niestety, dla ogromnej większości współczesnych chrześcijan ten sentymentalny znak bezbronnego dzieciątka wciąż pozostaje ważniejszy niż dojrzała nauka dorosłego Chrystusa, który zadeklarował z pełną mocą: „Ja jestem drogą, prawdą i życiem. Nikt nie przychodzi do Ojca inaczej jak tylko przeze Mnie” (J 14,6).

Skoro jest prawdą, że Bóg „u kresu tych dni przemówił do nas przez Syna, którego ustanowił dziedzicem wszystkiego, przez którego także stworzył światy” (Hbr 1,2), to czy nadal powinniśmy biegać za znakami? Przecież dzieło zbawienia w swojej kluczowej części już się dokonało. Dzięki niemu otrzymaliśmy przebaczenie grzechów i zostaliśmy opieczętowani jako Boża własność. Pełnia tego zbawienia objawi się wówczas, gdy Oblubieniec połączy się z Oblubienicą na niebiańskiej uczcie weselnej. Jednak pewność naszego udziału w tym wydarzeniu nie opiera się na oglądaniu cudów, lecz na doskonałej, skończonej ofierze Baranka Bożego.

Dlaczego więc Jezus obiecał swoim uczniom, że ich służbie będą towarzyszyć nadprzyrodzone przejawy? Ewangelista Marek zanotował te słowa: „Tym zaś, którzy uwierzą, takie znaki będą towarzyszyć: W moim imieniu będą wypędzać demony, będą mówić nowymi językami, węże będą brać do rąk, i choćby wypili coś śmiertelnie trującego, nie zaszkodzi im; na chorych będą kłaść ręce, a ci odzyskają zdrowie” (Mk 16,17-18). Dalej czytamy, że apostołowie „poszli i głosili wszędzie, a Pan współdziałał z nimi i potwierdzał słowo towarzyszącymi mu znakami” (Mk 16,20). Księga Dziejów Apostolskich wielokrotnie potwierdza, że „przez ręce apostołów działo się wśród ludu wiele znaków i cudów” (Dz 5,12).

Ta sama księga opisuje jednak niezwykle pouczające wydarzenie z Samarii, gdzie ewangelizacyjnym kazaniom przysłuchiwał się pewien okultysta: „Nawet sam Szymon uwierzył, a gdy został ochrzczony, towarzyszył Filipowi. Widząc znaki i wielkie cuda, jakie się działy, zdumiewał się” (Dz 8,13).

Z ludzkiej perspektywy: spektakularny sukces. Wielu współczesnych chrześcijan uważa, że dokładnie tego brakuje dzisiejszemu Kościołowi. Sądzą, że gdybyśmy masowo produkowali takie znaki i cuda, budynki kościelne pękałyby w szwach. Tak podpowiada ludzka logika. Czy jednak myślenie Boga jest tożsame z naszym? Doskonale wiemy z dalszej relacji biblijnej, jak dramatycznie skończył Szymon Mag, pomimo swojego początkowego zauroczenia cudami. Znak zachwycił jego oczy, ale nie przemienił jego serca.

Musimy zadać sobie fundamentalne pytanie: kto jest suwerennym Panem Bożego żniwa? Czy Bóg w każdym okresie historycznym musi działać według tego samego szablonu? Analizując historię narodu wybranego, wyraźnie widać, że Bóg regularnie zmieniał swoją strategię. Gdy pojawiali się fałszywi prorocy zwodzący lud fałszywymi manifestacjami, Bóg podejmował radykalne działania ochronne, by ocalić biblijną „resztkę”.

Gdy uczniowie, patrząc na potężne mury świątyni jerozolimskiej, usłyszeli od Jezusa zapowiedź, że „nie zostanie tu kamień na kamieniu”, natychmiast zapytali: „Powiedz nam, kiedy to nastąpi i jaki będzie znak Twojego przyjścia i końca świata?” (Mt 24,3). Odpowiedź Chrystusa była niezwykle praktyczna i stanowiła potężne ostrzeżenie: „Uważajcie, aby was ktoś nie zwiódł. Wielu bowiem przyjdzie w moim imieniu i będą mówić: Ja jestem Chrystusem. I wielu zwiodą” (Mt 24,4-5). Całą długą listę kosmicznych i społecznych zjawisk poprzedzających koniec epoki Jezus podsumował bezlitosną diagnozą: „Powstaną bowiem fałszywi Chrystusowie i fałszywi prorocy i czynić będą wielkie znaki i cuda, aby – jeśli to możliwe – zwieść także wybranych” (Mt 24,24).

Czyżbyśmy byli świadkami powtórki z historii? Wszystko na to wskazuje. Apostoł Paweł, odwołując się do błędów starożytnego Izraela, ostrzega nas bezpośrednio: „A to wszystko przydarzyło się im jako przykład dla nas i zostało zapisane ku przestrodze dla nas, do których dotarł kres wieków” (1 Kor 10,11).

„Kres wieków” rządzi się innymi prawami niż dynamiczny początek Kościoła. W historii biblijnej widać wyraźną prawidłowość: na samym starcie nowego etapu Bóg dokonywał potężnych cudów, które autoryzowały Jego posłańców i wskazywały na Jego wielkość. Jednak dzisiaj, w dobie gigantycznego ryzyka zwiedzenia podróbkami i demonicznymi manifestacjami, Bóg nie musi już epatować masowymi znakami.

Prorok Izajasz zapisał niegdyś porażające słowa Boga skierowane do religijnego, ale zepsutego narodu: „Gdy wyciągacie wasze ręce, odwracam od was moje oczy. Choćbyście mnożyli modlitwy, Ja nie wysłucham, bo wasze ręce są pełne krwi” (Iz 1,15). Musimy właściwie zinterpretować te słowa w kontekście współczesności. Żyjemy w czasach, w których Bóg już ostatecznie i kompletnie przemówił do nas przez swojego Syna (por. Hbr 1,2). Dlatego nowotestamentowe wezwanie, „abyśmy czasem nie zeszli z drogi” (Hbr 2,1), jest ostrzeżeniem przed kurczowym trzymaniem się naszych własnych, przestarzałych wyobrażeń o tym, jak Bóg „powinien” dziś działać.

Owszem, był specyficzny czas w historii, gdy „Bóg potwierdzał to znakami, cudami i różnymi przejawami mocy oraz darami Ducha Świętego, rozdzielanymi według Jego woli” (Hbr 2,4). Czy nie nadeszła już pora, byśmy zaczęli szukać samej woli Bożej i Jego świętego charakteru, zamiast niezdrowo ekscytować się spektakularnymi metodami?

Obserwując krajobraz współczesnego chrześcijaństwa, w którym w wielu miejscach na siłę generuje się „znaki i cuda”, by sztucznie napompować statystyki i zwiększyć popularność liderów, dochodzę do bolesnego wniosku: Bóg w tym nie uczestniczy. Pismo jasno deklaruje: „Nie oszukujcie się: Bóg nie pozwoli z siebie szydzić” (Ga 6,7). Nie ma sensu mnożyć w tym miejscu konkretnych, gorszących przykładów z internetu czy wielkich konferencji – wystarczy zachować trzeźwość myślenia i rozejrzeć się wokół.

Bardzo często tam, gdzie najgłośniej krzyczy się o cudach i uzdrowieniach, w rzeczywistości buduje się jedynie muzeum znaków. Ludzie gromadzą tam historyczne opisy, kopiują dawne formuły i imitują zachowania apostołów, jednak brakuje tam autentycznego, przemieniającego życie działania Ducha Świętego. Znaki zamknięte w takim religijnym skansenie stają się bezużyteczne. Nie prowadzą już nikogo do realnego celu – można je jedynie bezkrytycznie podziwiać, stojąc w miejscu.

Henryk Hukisz

Małżeństwo w świetle Biblii

Czym tak naprawdę jest małżeństwo? Albo inaczej: czy można uznać, że osoby żyjące w związku partnerskim tworzą również małżeństwo?

Dyskusję nad poprawnością pojęcia tego, czym jest święty związek małżeński, rozpętał kiedyś prowokacyjny plakat zawierający oświadczenie, że konkubinat jest grzechem, czyli złamaniem przykazania „Nie będziesz cudzołożyć”. Wiele osób reprezentujących różne środowiska społeczne wypowiada się na ten temat i jest rzeczą oczywistą, iż wypowiedzi te bardzo się między sobą różnią. Jakie więc zająć stanowisko wobec związku partnerskiego, aby być w zgodzie z Biblią? Mnie osobiście interesuje tylko biblijny punkt widzenia, gdyż jestem osobą wierzącą i uznającą jedyny autorytet, jakim jest właśnie Biblia.

Podstawową kwestią jest samo pojęcie tego, czym jest małżeństwo. Jak można zdefiniować ten powszechnie uznawany związek, jaki tworzą jeden mężczyzna i jedna kobieta, ślubując sobie dozgonną wierność? Za punkt wyjściowy musimy przyjąć naszą cywilizację i zwyczaje, jakie uznaje przynajmniej zdecydowana większość naszego społeczeństwa. Nie będziemy przecież brać pod uwagę definicji małżeństwa w środowiskach innych kultur, jak na przykład u społeczności zamieszkujących lasy tropikalne Nowej Gwinei czy Amazonii.

Po takim wstępie zawężam zakres pojęciowy do popularnie uznawanej definicji, którą podałem już wcześniej. A więc za małżeństwo będziemy uznawać związek dwojga osób, które zdecydowały się na zalegalizowanie tej relacji. Bez względu na to, czy są to osoby wierzące, które małżeństwo rozumieją jako zawarcie ślubu we właściwym dla swojego przekonania kościele, czy są to osoby niewierzące, które poprzestaną na ślubie cywilnym – małżeństwo jest instytucją prawną o określonych skutkach.

Czym natomiast jest konkubinat? W polskim prawie nie istnieje jedna, oficjalna definicja legalna konkubinatu. Oznacza to, że żaden kodeks (np. Kodeks cywilny czy Kodeks rodzinny i opiekuńczy) nie zawiera gotowego przepisu odpowiadającego na to pytanie. Powszechnie przyjmuje się, że: konkubinat to prawnie nieregulowane, trwałe współżycie dwojga osób, które bez zawarcia małżeństwa tworzą związek partnerski i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe”. Należy podkreślić fakt, że jest to związek „bez zawarcia małżeństwa”.

Osoby należące formalnie do Kościoła rzymskokatolickiego uznają jedynie małżeństwo sakramentalne. Tacy ludzie będą mieli wątpliwości co do legalności małżeństwa cywilnego lub udzielonego przez pastora, który w pojęciu katolickim nie jest kapłanem. Dlatego w ich ocenie małżeństwo bez sakramentu jest jedynie konkubinatem.

Celowo podaję te przykłady, ponieważ chcę pokazać, iż pojęcie tego, co jest małżeństwem, a co jedynie związkiem partnerskim, będzie się różnić w zależności od punktu widzenia. Dlatego, jak powiedziałem już na początku, chcę spojrzeć na ten temat z perspektywy Słowa Bożego, czyli Biblii.

I tu pojawia się problem, gdyż w Biblii nie ma ani jednego słowa na temat zawierania ślubów – ba, nie występuje w niej nawet samo słowo „małżeństwo”. Oczywiście jest tam wiele mowy o mężach, żonach, dzieciach, rodzinach, a nawet o teściowych. W Biblii można jedynie znaleźć zwrot „pojął za żonę” albo – jak wyraził się Pan Jezus, mówiąc o czasie zmartwychwstania – że ludzie „nie będą się żenili ani nie będą wychodziły za mąż” (Mt 22:30). W Nowym Testamencie znajduje się nauka apostolska na temat relacji małżeńskich, wierności w małżeństwie oraz wychowania dzieci. Tak więc temat małżeństwa i rodziny jest jak najbardziej biblijny, chociaż samo to słowo nie zostało użyte, ponieważ nie było takiej potrzeby.

Spotkałem się z poglądem, że małżeństwo biblijne zostaje zawarte poprzez pierwszy akt płciowy. Podaje się nawet przykład z życia Izaaka, który wyszedł wieczorem na pole i zobaczył orszak jadący na wielbłądach. Wówczas Rebeka, jadąca w tym orszaku, zapytała o człowieka, który szedł przez pole. Jej sługa odpowiedział: „To jest mój pan!” (Rdz 24:65). Jak wiemy, tym panem był Izaak, który wysłał swego sługę do kraju Labana, aby przywiózł mu żonę. Po tym spotkaniu „Izaak wprowadził ją do namiotu Sary, swojej matki, i pojął Rebekę za żonę. Pokochał ją. I znalazł Izaak pocieszenie po śmierci swojej matki” (w. 67).

Zwolennicy teorii, iż prawdziwym aktem twórczym związku małżeńskiego jest rozpoczęcie współżycia płciowego – co z pewnością uczynił Izaak – twierdzą, iż „pocieszenie”, jakiego doznał wówczas ten jeszcze nieżonaty mężczyzna, spowodowało, że oboje stali się małżeństwem właśnie w tym momencie. Nic bardziej błędnego. Gdyż samo twierdzenie, iż współżycie płciowe zostało przypisane jedynie osobom tworzącym formalny związek małżeński, nie oznacza, iż sam akt seksualny ten związek kreuje.

Biblia wypowiada się dość obszernie na temat małżeństwa. Już na samym początku czytamy, że gdy Bóg stworzył człowieka, stwierdził: „Nie jest dobrze, jeśli człowiek jest sam, uczynię więc pomoc odpowiednią dla niego” (Rdz 2:18). I gdy już tę odpowiednią pomoc stworzył, przyprowadził ją do Adama, który stanowczo oświadczył: „Ta jest wreszcie kością z moich kości i ciałem z mojego ciała, ona będzie nazwana kobietą, gdyż z mężczyzny została wzięta” (w. 23). Myślę, że Bóg z zadowoleniem ogłosił zaistnienie pierwszego małżeństwa, które powstało na fundamencie ogłoszonego wówczas stwierdzenia: „Dlatego mężczyzna opuści swego ojca i matkę i połączy się ze swoją żoną i będą jednym ciałem” (w. 24). Warto tutaj zauważyć, że Adam i Ewa są w Biblii przedstawiani jako archetyp – pierwowzór każdego ludzkiego małżeństwa. Choć fizycznie nie mieli ziemskich rodziców, ich relacja stała się matrycą dla wszystkich kolejnych pokoleń.  Tak więc mamy już męża i żonę, czyli małżeństwo w całej pełni, chociaż nie ma jeszcze mowy o tym, do czego ich ten związek upoważniał. Później pojawią się dzieci, czyli powstanie rodzina. Temu tematowi Biblia poświęca bardzo dużo miejsca – trzeba ją tylko czytać, a nie słuchać tego, co opowiadają inni.

Słowa, które Bóg wypowiedział na samym początku na temat małżeństwa, możemy dziś uznać za fundamentalną definicję tego związku. Do tego określenia odwołał się Pan Jezus, który z pewnością był obecny podczas stwarzania pierwszych ludzi i powoływania pierwszego małżeństwa. Gdy został zapytany przez faryzeuszy o istotę tego związku, a dokładnie o to, czy istnieje prawo do przerwania tej więzi, odpowiedział im: „Czy nie czytaliście, że Stwórca od początku uczynił ich jako mężczyznę i kobietę? I oznajmił: Dlatego mężczyzna opuści ojca i matkę i połączy się ze swoją żoną, i będą oboje jednym ciałem. Tak więc już nie są dwoje, lecz stanowią jedno. Co zatem Bóg złączył, człowiek niech nie rozdziela” (Mat. 19:4-6). Według Pana Jezusa małżeństwo zostało ustanowione przez Stwórcę na samym początku jako nierozerwalny związek mężczyzny z kobietą. Jezus dodaje swoje słynne podsumowanie, którego nie ma w Starym Testamencie: „Tak więc już nie są dwoje, lecz stanowią jedno. Co zatem Bóg złączył, człowiek niech nie rozłącza” (Mk 10, 8-9). W pojęciu Pana Jezusa, małżeństwo zaistniało dzięki Bożemu połączeniu dwojga ludzi w jedno ciało – staje się jednym organizmem powołanym przez samego Boga. Dlatego małżeństwo według biblijnej koncepcji, jest nierozerwalne.

Również apostoł Paweł, wielki nauczyciel doktryny chrześcijańskiej, odpowiadając Koryntianom na zadane mu pytania odnośnie do tej szczególnej relacji pomiędzy mężczyzną i kobietą, napisał: „Z powodu jednak niebezpieczeństwa rozpusty niech każdy ma swoją żonę, i każda niech ma własnego męża” (1 Kor 7:2). Szczególnie w Koryncie, mieście legalnej prostytucji, to stwierdzenie było bardzo wymowne, gdyż wskazywało na jedyny Boży związek pomiędzy mężczyzną a kobietą. Dlatego później, pisząc do Efezjan i wskazując na podobieństwo między relacją zachodzącą między Chrystusem i Jego Kościołem (czyli między Oblubieńcem i Oblubienicą), wskazał również na trwałość małżeńską. Paweł, pisząc o małżeństwie, powołał się na słowa Bożego ustanowienia: „Dlatego mężczyzna opuści ojca i matkę i złączy się ze swoją żoną, i będą oboje jednym ciałem” (Ef\ 5:31). Czy potrzebujemy jeszcze jaśniejszej definicji tego, czym jest biblijne małżeństwo?

Według Biblii małżeństwo jest przymierzem zawartym pomiędzy dwojgiem małżonków. A każde przymierze zawiera określone elementy, takie jak warunki, prawa i obowiązki. Dlatego małżeństwo jest zawierane w określonym czasie i na określonych zasadach. Skoro Bóg powołał ten szczególny związek do istnienia, On też jest głównym świadkiem jego zawarcia. Prorok Malachiasz wspomniał o tym, gdy pisał o niewierności małżeńskiej w Izraelu: „PAN był świadkiem w sprawie między tobą  żoną twojej młodości, której ty byłeś niewierny, choć ona związała się z tobą przymierzem jako twoja małżonka” (Ml 2:14).

Dlatego każde małżeństwo, według Bożego prawa, zachowuje wszystkie przykazania dotyczące wspólnego życia. Dotyczą one moralności, zależności, wsparcia, rodzicielskiej odpowiedzialności i wielu innych kwestii, których wspólne przestrzeganie wzmacnia więź małżeńską i jest gwarantem trwałości tego związku. Taka sytuacja może zaistnieć jedynie w formalnym związku, jaki świadomie tworzą dwie osoby. Konkubinat czyli związek partnerski nie daje w pełni takiej możliwości, gdyż nie wiążą się z nim stałe zobowiązania, jako że oparty jest na doraźnych ustaleniach. Każdy związek partnerski zakłada możliwość zakończenia relacji w dowolnym czasie. Taka relacja posiada cechy związku cywilno-prawnego, który można zakończyć na zasadach uregulowanych prawnie. W tym przypadku wszelkie relacje emocjonalne związane z posiadaniem potomstwa, są poza uregulowaniem prawnym. Zresztą samo posiadanie potomstwa jest kwestią wątpliwą, gdyż związki jednopłciowe nie posiadają takiej możliwości. Zupełnie na marginesie tej kwestii nawiążę do idei współżycia płciowego, jako powodu zaistnienia małżeństwa. Wprawdzie jako zboczenie, jednak jakieś współżycie jest możliwe w takich związkach.

Według Bożego ustanowienia małżeństwo jest związkiem między jednym mężczyzną i jedną kobietą, który może być zakończony dopiero śmiercią jednego z małżonków. Oryginalne hebrajskie słowo „dabak”, użyte w opisie aktu stwórczego małżeństwa, oznacza trwałe połączenie, a nie chwilową relację. To samo słowo w Biblii użyte jest w opisie praw spadkowych i oznacza dozgonne prawo dziedziczenia.

Na zakończenie tego rozważania na temat biblijnego pojęcia o małżeństwie chcę powrócić do opinii Chrystusa. Gdy zszokowani faryzeusze pytają, dlaczego w takim razie Mojżesz nakazał dać żonie list rozwodowy przy odprawieniu, Jezus odpowiada, opierając się na tej samej logice: Mojżesz pozwolił na rozwody tylko ze względu na „zatwardziałość serc” ludzi (jako mniejsze zło, chroniące np. kobiety przed porzuceniem bez środków do życia). Jednak Jezus podkreśla: „Mojżesz pozwolił wam na rozwód z powodu zatwardziałości waszych serc. Na początku jednak tak nie było” (Mt 19, 8).

Jezus użył stwierdzenia z Księgi Rodzaju 2,24 jako najwyższego argumentu przeciwko rozwodom. Zinterpretował stwórczy akt Boga jako przymierze, którego człowiek nie ma władzy rozwiązać. Dla Jezusa małżeństwo to nie umowa społeczna, którą można renegocjować, ale powrót do pierwotnej jedności z początku stworzenia.

Henryk Hukisz