Prawo i sprawiedliwość

Doskonale wiem, jakie skojarzenia wywołuje ten tytuł we współczesnej Polsce. Od razu jednak uspokajam: nie jest to wpis polityczny. Postaram się przejść bezpośrednio do sedna sprawy, choć – nie ukrywam – nie gwarantuję, że w trakcie tych rozważań nie ulegnę pokusie nawiązania do aktualnych wydarzeń.

Sam zwrot „prawo i sprawiedliwość” występuje na kartach Pisma Świętego wielokrotnie i to właśnie stąd bierze się moje głębokie zainteresowanie tym tematem. W poprzednim tekście (Bóg w samo południe) przywołałem słowa, które Pan wypowiedział o Abrahamie: „Wybrałem go bowiem, żeby nakazał swoim synom i swemu przyszłemu rodowi, aby postępowali drogą PANA, czyniąc sprawiedliwość i prawo, tak by PAN wypełnił względem Abrahama to, co mu obiecał” (Rdz 18:19).

W tym fragmencie po raz pierwszy na kartach Biblii pojawia się to zestawienie pojęć. Wskazuje ono na fundamentalną postawę człowieka, która polega na całkowitym, pełnym posłuszeństwie wobec Bożego Prawa, wynikającym z dogłębnego zachwytu nad Jego sprawiedliwością.

Najpierw chciałbym przyjrzeć się samemu pojęciu prawa. Wyrazem, które najbardziej nas tu interesuje, jest hebrajskie słowo תּוֹרָה (Tora), oznaczające „prawo”, „pouczenie” lub „naukę” w jego najbardziej zasadniczym kształcie. Trzeba jednak pamiętać, że język hebrajski jest niezwykle precyzyjny. Zna on kilka osobnych wyrażeń, które w niektórych polskich tłumaczeniach bywają niestety oddawane jednakowo, przez co gubi się ich oryginalne, głębokie znaczenie. Pierwszym wersetem, który pomaga nam uchwycić te subtelne różnice, jest fragment z Księgi Rodzaju, opisujący rozmowę Boga z Izaakiem po śmierci Abrahama.

Gdy w ziemi, w której mieszkał Izaak, zapanował dotkliwy głód, Bóg ostrzegł go, by pod żadnym pozorem nie szukał pomocy w Egipcie. Pan obiecał Izaakowi obfite błogosławieństwo – na wzór tego, które otrzymał jego ojciec – pod warunkiem zachowania takiego samego posłuszeństwa. Bóg powiedział wówczas: bo Abraham posłuchał Mnie i przestrzegał Moich poleceń, przykazań, ustaw i praw” (Rdz 26:5).

W tym jednym zdaniu odnajdujemy trzy podstawowe terminy określające różne wymiary Bożego porządku. Ponieważ tłumaczenia tekstu biblijnego dopuszczają pewną swobodę, musimy odwołać się do języka oryginału:

·       Spotykamy tu po pierwsze hebrajskie מִצְוָה (micwa) – czyli pojedyncze „przykazanie”, konkretne nakazane polecenie lub rozporządzenie.

·       Drugim słowem jest חֻקָּה (hukka) – oznaczające „ustawę”, „zwyczaj”, „przepis” lub stałe zarządzenie.

·       Ostatnim zaś wyrażeniem jest wspomniane wcześniej תּוֹרָה (Tora) – w języku polskim określane jako „Prawo” lub „Pouczenie”.

Oczywiście w ramach tak krótkiego artykułu nie jestem w stanie dokonać szczegółowej i wyczerpującej analizy różnic pomiędzy tymi terminami. Z tego powodu postanowiłem skupić się wyłącznie na słowie Tora. Wyraz ten występuje w Starym Testamencie aż 222 razy w 213 wersetach. Jego dokładne znaczenie jest wręcz kluczowe dla właściwego zrozumienia Bożej sprawiedliwości, która pozostaje nierozerwalnie związana z Jego prawem.

Pozwolę sobie na bardzo ogólne ukazanie, czym w istocie jest Boże Prawo i jak splata się ono ze sprawiedliwością. Najważniejsze znaczenie słowa Tora objawia się w momencie nadania Prawa na Synaju. W tym celu Bóg wezwał Mojżesza na szczyt góry, gdzie wręczył mu tablice Dekalogu, mówiąc: „Wejdź do Mnie na górę i zostań tam, a dam ci kamienne tablice, Prawo i przykazanie, które napisałem, żeby ich pouczyć” (Wj 24:12). W tym wersecie znowu występują obok siebie dwa określenia – Tora i micwa, czyli „Prawo” oraz „przykazanie” – stanowiące wyjaśnienie tego, co Bóg miał na uwadze, dyktując te zasady.

Uważam, że najsłynniejszą i najgłębszą różnicę między nimi ukazał sam Jezus Chrystus w Kazaniu na Górze. Odwołując się do konkretnych przykazań spisanych w Dekalogu, Pan Jezus użył sformułowania: „Wiecie, że powiedziano: Nie będziesz cudzołożył” (Mt 5:27). Tak właśnie to prawo zostało wyryte na kamiennych tablicach i tak nauczał Mojżesz, by synowie Izraela skrupulatnie go przestrzegali. Natomiast Chrystus, który doskonale znał najgłębszy zamysł zawarty przez Boga w Prawie, wskazał na pełne, duchowe zrozumienie tego Przykazania: „A Ja wam mówię: Każdy, kto patrzy na kobietę i pragnie ją mieć, już w swoim sercu dopuścił się cudzołóstwa” (Mt 5:28).

Jak zatem wyraźnie widzimy, w oczach Boga nie wystarczy formalnie wykazać, że nie złamało się zakazu tylko dlatego, iż zabrakło świadków zabronionego czynu. Bóg, który to prawo ustanowił, bada intencje i zna zamysły ludzkiego serca, zanim konkretny czyn w ogóle zostanie popełniony.

Aby zrozumieć pełne konsekwencje nieposłuszeństwa wobec Prawa, musimy przyjrzeć się kryterium oceny, jakie stosuje sam Autor tego Prawa. Prawo, o którym tutaj piszę, zostało utworzone przez Boga – a On, jak doskonale wiemy, jest bezwzględnie sprawiedliwy. Mojżesz w swojej pieśni wyraził to słowami: „On jest Skałą, Jego dzieła są doskonałe, a wszystkie Jego drogi są prawe. Bóg jest wierny, nie ma w Nim nieprawości. On jest sprawiedliwy i prawy” (Pwt 32:4).

Użyte tam hebrajskie określenie צַדִּיק (caddik), tłumaczone jako „sprawiedliwy”, stanowi przymiotnikową formę słowa „sprawiedliwość”. Czym jednak w swej istocie jest sprawiedliwość? W tej krótkiej refleksji mogę jedynie przypomnieć, że chodzi o uczciwe, zgodne z prawem postępowanie – czyli jednakowe traktowanie każdego człowieka w obliczu obowiązujących zasad. Klasyczna definicja rzymskiego prawnika Ulpiana głosi, że „sprawiedliwość jest stałą i niezmienną wolą przyznania każdemu należnego mu prawa”. Pamiętajmy przy tym, że każde prawo rodzi odpowiedzialność, a jego nieprzestrzeganie niesie ze sobą nieuchronne konsekwencje.

Wersety biblijne, na które się powołuję (Rdz 18:19 i Pwt 32:4), wprowadzają dodatkowe, niezwykle ważne pojęcie prawne. Jest to hebrajskie słowo מִשְׁפָּט (miszpat), oznaczające „wyrok orzeczony sądowo”, „prawo” lub po prostu „sprawiedliwe wyroki Boże”. Mojżesz został powołany przez Boga właśnie po to, by nauczał synów Izraela dróg Pana, aby postępowali według sprawiedliwości i prawa.

Boże Prawo nieuchronnie rodzi konsekwencje, ponieważ Bóg będzie sądzić absolutnie sprawiedliwie. Nie według zewnętrznego obrazu, który my widzimy lub w jaki chcemy zaprezentować się innym ludziom. On wyda wyrok według Swojego własnego obrazu – tego, który doskonale widzi w głębi naszych serc i sumień.

Bóg dał nam również jasne wskazówki dotyczące tego, jak mamy postępować wobec naszych bliźnich. Sam Bóg przestrzegał przed wydawaniem niesprawiedliwych wyroków, a Abraham, wstawiając się za ludźmi, zapytał wprost: „Nie dopuść do tego, aby tak się stało, aby zginął sprawiedliwy z bezbożnym i aby sprawiedliwy był jak bezbożny! Nie dopuść do tego! Czyż Sędzia całej ziemi mógłby postąpić niesprawiedliwie?” (Rdz 18:25).

Jedynie Bóg jest w stanie wydać w pełni sprawiedliwy wyrok. Ludzie mogą nas oceniać, wyrokować i sądzić nie zawsze zgodnie z prawem, które przysługuje nam z woli samego Stwórcy. Z tego powodu apostoł Paweł poucza i zarazem przynosi głębokie pocieszenie wierzącym w Rzymie: „Nie szukajcie zemsty sami, umiłowani, ale pozostawcie miejsce gniewowi Boga. Napisano bowiem: Do Mnie należy wymierzanie kary, Ja odpłacę, mówi Pan” (Rz 12:19). Warto tu zwrócić uwagę na odniesienie do gniewu Boga, a nie miłosierdzia. Sprawiedliwość Boża domaga się odpowiedzialności wobec Jego Prawa.

Powyższy tekst stanowi jedynie skromne wprowadzenie do niezwykle szerokiego zagadnienia, jakim jest „prawo i sprawiedliwość” – zarówno w naszym codziennym życiu społecznym, jak i w wymiarze czysto duchowym. Wszędzie tam, gdzie funkcjonujemy we wspólnocie z innymi ludźmi, nieuchronnie doświadczamy działania prawa i sprawiedliwości.

W następnym wpisie chciałbym przyjrzeć się przestrzeganiu Prawa w odniesieniu do Bożych obietnic. Często myślimy, że wszystkie Boże obietnice należą się nam darmo. Przypomnijmy więc sobie słowa skierowane do Abrahama: „…czyniąc sprawiedliwość i prawo, tak by PAN wypełnił względem Abrahama to, co mu obiecał” (Rdz 18:19).

Henryk Hukisz

Bóg w samo południe

Skwar południa daje się we znaki każdemu, ale upały wyjątkowo mocno odczuwają osoby z problemami krążeniowymi – do których sam się zaliczam. Z drugiej strony, do plusów wysokiej temperatury można zaliczyć kreatywność, która w warunkach kryzysowych pozwala tworzyć rzeczy niemal niemożliwe.

Zwrot „w samo południe” przeciętnemu czytelnikowi kojarzy się pewnie z klasycznym westernem (High Noon). W Biblii natomiast czytamy o zjawisku o wiele głębszym – o wyjątkowej wizycie właśnie w najgorętszej porze dnia. Spotkania tego typu zawsze towarzyszyły przełomowym momentom w historii Izraela: jak wtedy, gdy Jozue wprowadzał naród wybrany do Ziemi Obiecanej, czy w czasach, gdy Bóg powoływał sędziów na ratunek błądzącemu ludowi.

Dzisiaj, właśnie ze względu na ten żar lejący się z nieba, moją uwagę przykuł opis spotkania Abrahama z wysłannikami Pana. Wydarzenie to zapowiadało narodziny syna, którego Bóg obiecał mu kilkanaście lat wcześniej jako początek wielkiego narodu i błogosławieństwo dla całej ziemi. Czternaście lat przed tym wydarzeniem Sara, żona Abrahama, postanowiła „pomóc” Bogu w realizacji Jego obietnicy. Wszyscy wiemy, jak to się skończyło – opłakane skutki owej „ludzkiej pomocy” odczuwamy na Bliskim Wschodzie do dziś.

Tym razem jednak czytamy: „Potem PAN ukazał mu się pod dębami Mamre, gdy siedział u wejścia do namiotu w upale dnia” (Rdz 18:1). Inne tłumaczenia oddają ten moment jeszcze trafniej: „w najgorętszej porze dnia” (UBG), czy też „w skwarne południe” (BW). Jak widać, dla Boga każda pora – czy to dzień, czy noc – jest dobra, by spotkać się z człowiekiem.

Boża epifania objawiła się pod postacią trzech mężów. Abraham, zgodnie z najlepszymi tradycjami wschodniej gościnności, przyjął ich niezwykle serdecznie. Nie tylko obmyto im nogi zakurzone długą wędrówką po bezdrożach, ale gospodarz od razu zaangażował cały dom, by przygotować świeży, wyśmienity posiłek. Nie wypadało przecież podjąć takich gości czymkolwiek. Dzisiaj Sara zapewne skoczyłaby szybko do najbliższego marketu po gotowe przekąski, wtedy jednak wszystko przygotowywano od podstaw – na miejscu wypiekano świeży chleb i przyrządzano najlepsze mięso.

Naród wybrany został wskazany według głębokiego postanowienia Bożego serca. Bóg związał z nim mnóstwo wspaniałych obietnic, ale i ostrzeżeń na wypadek nieposłuszeństwa. Podczas wcześniejszych rozmów o przymierzu Abraham próbował podsunąć Bogu Ismaela jako tego, z którego miałby powstać obiecany lud. Do tych zawiłości Bożych obietnic i ludzkich prób ich obchodzenia odwoła się kilka tysięcy lat później apostoł Paweł w swoich listach do chrześcijan.

Słońce wciąż stało wysoko, gdy Abraham stał przy wejściu do namiotu i patrzył, jak trzej pielgrzymi posilają się w cieniu. Sary przy nich nie było – przygotowawszy posiłek, usunęła się na bok. Zwyczaj nie pozwalał kobietom brać udziału w męskich naradach. A jednak w tym momencie to właśnie ona była kluczową postacią, bo to ona miała za rok urodzić „syna obietnicy”. Bóg nie patrzy na wiek, płeć czy społeczne konwenanse. Każdy z nas może zostać użyty przez Niego do realizacji wielkich rzeczy.

Obecność Sary przy stole nie była konieczna, by zapowiedzieć wydarzenie, w które miała być bezpośrednio zaangażowana. Abraham usłyszał jasne zapewnienie: „Na pewno powrócę do ciebie po upływie roku, a wtedy Sara, twoja żona, będzie miała syna” (Rdz 18:10). Obietnica ta dotyczyła Izaaka. Sara jednak, kierując się zwykłą ludzką ciekawością, podsłuchiwała całą rozmowę zza zasłony namiotu.

Gdy usłyszała obietnicę, wybuchła cichym, ale gorzkim śmiechem. Czy ci goście przemawiający w imieniu Boga nie wiedzieli, że jej wiek biologiczny dawno minął? W dzisiejszych kategoriach medycznych powiedzielibyśmy wprost: jej organizm przestał już funkcjonować w sposób umożliwiający poczęcie. Ludzka, zdroworozsądkowa reakcja Sary zupełnie nas nie dziwi.

Podobnie było wiele wieków później, gdy do młodej dziewczyny w Nazarecie przybył sam archanioł Gabriel, zapowiadając jeszcze bardziej niezwykłe narodziny. Maria była młoda i bogobojna, ale z biologicznego i prawnego punktu widzenia sprawa również wydawała się niemożliwa – była dziewicą. Zadała więc racjonalne pytanie: „Jak to się stanie, przecież nie znam mężczyzny?” (Łk 1:34).

W odpowiedzi na wątpliwości Sary padło fundamentalne pytanie retoryczne: „A czy dla Pana jest coś niemożliwego?” (Rdz 18:14). Prawie to samo zapewnienie usłyszała Maria od anioła: „Dla Boga bowiem nie ma nic niemożliwego” (Łk 1:37).

To prawda jest niezmienna także dla nas. Bez względu na okoliczności, pogodę, skwarne południe czy mroźny zimowy wieczór – u Boga wszystko jest możliwe, ponieważ On jest Bogiem Wszechmogącym. Maria odpowiedziała wysłannikowi: „Oto ja służebnica Pana, niech mi się stanie według twego słowa” (Łk 1:38). Obyśmy i my mieli w sobie tyle samo ufności do Ojca – Boga El Elyon (Boga Najwyższego), w którego rękach leży wszystko.

Na koniec tego rozważania warto zwrócić uwagę na jeszcze jedno obwieszczenie, które usłyszał Abraham tamtego upalnego dnia. Pan zapytał sam siebie: „Czy mam przed Abrahamem ukryć swoje zamiary?” (Rdz 18:17).

Bóg ujawnił wtedy kluczową rzecz: wybrał Abrahama po to, by ten uczył kolejne pokolenia dróg Pana, „czyniąc sprawiedliwość i prawo” (Rdz 18:19). Ale o tym – oraz o tym, jak ludzie na przestrzeni wieków próbowali przywłaszczać sobie te Boże pojęcia – postaram się napisać później. Miejmy nadzieję, że już w nieco chłodniejszym dniu.

Henryk Hukisz

Oś Bożego planu zbawienia

Cywilizacja Zachodu nie wyrosła w historycznej próżni ani nie stanowi wyłącznie wytworu ludzkiego geniuszu. Choć w warstwie pojęciowej i strukturach instytucjonalnych czerpała ona z greckiego umiłowania mądrości oraz rzymskiego kunsztu prawnego, to jej najgłębszy fundament moralny i ustrojowy ma charakter ściśle judeochrześcijański. To właśnie na kartach Biblii Hebrajskiej Bóg objawił ludzkości przełomowe zasady sprawiedliwości społecznej, bezwzględnej godności osoby ludzkiej stworzonej na obraz Boży oraz moralnych ograniczeń nakładanych na samowolę władzy państwowej.

Bóg powołał Izrael do istnienia, zawierając z Abrahamem i jego potomkami „przymierze wieczne”, a jako widzialny znak tej obietnicy oddał im ziemię Kanaan na trwałą posiadłość: „Ustanowię Moje przymierze z tobą i z twoim potomstwem, które przyjdzie po tobie, jako wieczne przymierze, abym był Bogiem dla ciebie, a później dla twojego potomstwa. Dam też tobie i twemu potomstwu, które przyjdzie po tobie, ziemię, w której jesteś przybyszem, całą ziemię kananejską w wieczne posiadanie, i będę ich Bogiem” (Rdz 17,7-8).

Pisma Starego Testamentu konsekwentnie stygmatyzowały tyranię, wprowadzały normy chroniące ubogich i uciśnionych oraz ukazywały wzorzec praworządności pod podwójną władzą Boga i Jego Prawa. W czasach nowożytnych – a w sposób szczególny w dobie Reformacji, kiedy to dzięki drukowi Słowo Boga trafiło bezpośrednio do rąk zwykłych ludzi – ten hebrajski wzorzec ustrojowy, poparty prorocką krytyką nadużyć monarchów, stał się potężnym impulsem społecznym.

Nadrzędnym celem wybrania Izraela nie było jednak wyłącznie stworzenie sprawiedliwego ładu ziemskiego ani zbudowanie trwałych struktur państwowych. Naród ten został powołany przede wszystkim po to, by stać się narzędziem, przez które Bóg objawił się całemu światu jako jedyny Zbawiciel grzesznego człowieka.

Rola Izraela w tym odkupieńczym planie ujawniła się na trzech kluczowych płaszczyznach:

1.  To przez naród żydowski Bóg przekazał ludzkości swoje nieomylne Słowo, które odsłania Bożą wolę, świętość oraz plan ratunku dla upadłego świata: „Bóg, który dawniej wielokrotnie i na różne sposoby przemawiał do ojców przez proroków, w tych ostatnich dniach przemówił do nas przez Syna. Jego ustanowił dziedzicem wszystkiego, przez Niego też stworzył wszechświat” (Hbr 1,1-2).

2.  Z pnia Dawidowego i z narodowej wspólnoty Żydów narodził się w wyznaczonym czasie Jezus Chrystus – zapowiadany przez proroków Pomazaniec, Bóg w ciele, który przyszedł zbawić to, co zginęło: „Ewangelii o Jego Synu, pochodzącym według ciała z rodu Dawida, a ustanowionym Synem Boga w mocy według Ducha uświęcenia przez powstanie z martwych; o Jezusie Chrystusie, naszym Panu” (Rz 1,3-4).

3.  To na ziemi Izraela, w Jerozolimie, dokonała się historyczna, jednorazowa ofiara na krzyżu oraz chwalebne zmartwychwstanie Chrystusa. Wydarzenia te otworzyły drzwi przebaczenia i życia wiecznego dla każdego człowieka bez wyjątku – zarówno dla Żyda, jak i dla poganina: „On zaś dźwigając swój krzyż, wszedł na miejsce zwane Miejscem Czaszki, które po hebrajsku nazywa się Golgota. Tam Go ukrzyżowali …” (Jn 19,17-18).

Święty Paweł w swoim Liście do Rzymian z uwielbieniem podsumowuje ten niesamowity przywilej Izraela, pisząc o swoich braciach: „którymi są Izraelici. Do nich należą usynowienie i chwała, przymierza i nadanie Prawa, służba Boża i obietnice, ich są ojcowie i z nich jest Chrystus według ciała, Ten, który jest nad wszystkimi, Bóg błogosławiony na wieki. Amen” (Rz 9,4-5).

Nowy Testament w sposób naturalny kontynuuje i doprowadza do pełni historię, która bierze swój początek w Starym Przymierzu. Cała ramowa konstrukcja naszej cywilizacji wspiera się na prawdzie, że Bóg objawił łaskę i ratunek dla grzesznika poprzez konkretny naród, który wybrał i z którym związał nieodwołalne obietnice: „Wszyscy bowiem wzięliśmy z Jego pełni łaskę za łaską, gdyż Prawo zostało dane przez Mojżesza, a łaska i prawda przyszły przez Jezusa Chrystusa” (Jn 1:16-17).

Niezwykłe trwanie Izraela na mapie świata – począwszy od obietnicy danej Abrahamowi ok. 2100 r. p.n.e., poprzez tragiczne dzieje niewoli babilońskiej, wygnania, poświadczone naukowo prześladowania Holokaustu, aż po historyczną odbudowę niepodległego państwa w 1948 roku – stanowi niepodważalny i namacalny dowód wiernej obecności Boga w ludzkiej historii, traktując go sprawiedliwie. Prorocy starotestamentowi wielokrotnie dawali temu wyraz: „Gdyż Ja jestem z tobą - wyrocznia Pana – aby cię wybawić. Położę bowiem kres tym wszystkim  narodom, wśród których cię rozproszyłem. Jednak tobie nie położę kresu. Będę cię karać według prawa i nie pozostawię cię całkowicie bez kary” (Jr 30,11).

Ta wyjątkowa rola ściąga jednak na Izrael nieustanną, zaciętą wrogość. Ogólnoświatowy antysemityzm, ciągła nienawiść ze strony sąsiednich reżimów oraz dążenie do całkowitego unicestwienia państwa żydowskiego przez organizacje terrorystyczne nie są jedynie sporem o granice czy zasoby geopolityczne, jak pisał psalmista Asaf: „bo burzą się Twoi nieprzyjaciele – ci, którzy Cię nienawidzą, podnoszą głowy. Knują spisek przeciwko Twojemu ludowi, zmawiają się przeciw tym, których strzeżesz. Mówią: Chodźcie, wyniszczmy go spośród narodów, aby nigdy więcej nie wspominano imienia Izraela. Zmawiają się bowiem zgodnie, zawierają przeciw Tobie przymierze” (Ps 30,3-6). W swej istocie mają one głęboki wymiar duchowy – stanowią wyraz buntu przeciwko samemu Bogu, który związał swoje Imię z tym narodem.

W tym ziemskim wymiarze zmagań ze złem Bóg posługuje się jednak sprawiedliwymi rządami i ich siłami zbrojnymi, powołanymi do ochrony ładu społecznego. Apostoł Paweł przypomina, że prawowita władza miecza jest narzędziem Bożej odpłaty: „Jest ona bowiem sługą Boga dla twojego dobra. Jeśli jednak czynisz zło, bój się, bo nie na próżno nosi miecz. Jest przecież sługą Boga, wymierzającym karę temu, kto popełnia zło” (Rz 13,4). Zgodnie z tym porządkiem Bóg używa państw i ich instytucji jako swoich doczesnych „sług”, aby powstrzymywać agresję, hamować rozrost tyranii i wykonywać doczesny sąd nad tymi, którzy dopuszczają się rażącego bezprawia i morderstw na niewinnych obywatelach.

Proroczy plan Boga wobec narodu wybranego nie dobiegł jeszcze końca ani nie został unieważniony przez bieg historii. Choć znaczna część Izraela w I wieku odrzuciła Jezusa jako swojego Mesjasza, Apostoł Paweł w 11. rozdziale Listu do Rzymian zdecydowanie wykazywał, że Bóg nigdy nie złamał danego słowa: „Zgodnie z Ewangelią są nieprzyjaciółmi ze względu na was, zgodnie zaś z wybraniem są umiłowanymi ze względu na ojców. Nieodwołalne są bowiem dary i powołanie Boże” (Rz 11,28-29).

Biblia jednoznacznie zapowiada nadchodzący czas, w którym nastąpi masowy zwrot serc oraz potężne, duchowe odrodzenie narodu żydowskiego. Izrael przejdzie głęboki proces rozpoznania w ukrzyżowanym i zmartwychwstałym Jezusie swojego prawdziwego Króla i Zbawiciela: „I w ten sposób cały Izrael będzie zbawiony, tak jak napisano: Przyjdzie z Syjonu Wybawiciel i odwróci bezbożności od Jakuba. A to będzie Moje Przymierze z nimi, gdy zgładzę ich grzechy” (Rz 11,26-27).

To duchowe odnowienie Izraela ściśle wiąże się z eschatologicznym zakończeniem całych dziejów ludzkości, na które składają się trzy nieuchronne etapy:

1.   Ostateczny upadek obecnego systemu świata: Współczesna cywilizacja, bez względu na swoje potężne osiągnięcia techniczne czy naukowe, jest głęboko skażona grzechem i zmierza ku swojemu nieuchronnemu kresowi. Apostoł Piotr wyraził się na ten temat bardzo przejrzyście w obliczu szerzących się kłamstw: „A dzień Pana przyjdzie jak złodziej. Wówczas niebiosa z hukiem przeminą, żywioły zaś zostaną zniszczone w ogniu, i ziemia, i te dzieła, które na niej zostaną znalezione.(…) Z powodu tego dnia niebiosa płonąc, zostaną zniszczone, a żywioły rozpłyną się w ogniu” (2 Ptr 3,10-12)

2.   Sąd Ostateczny: Bóg zasiądzie na tronie sprawiedliwości, aby położyć kres wszelkiej tyranii, demonicznej przemocy, kłamstwu oraz bezbożnemu buntowi, wyciągając konsekwencje wobec ludzkiej niegodziwości: „I tak jak zostało postanowione w stosunku do ludzi, że raz umrą, a potem będzie sąd” (Hbr 9,27).

3.   Nowe Stworzenie: Ostatecznym celem Bożego odkupienia nie jest jednak samo zniszczenie starego świata, lecz ustanowienie odnowionego kosmosu – przejście do nowej, nieskażonej rzeczywistości: „Ale my, zgodnie z Jego obietnicą, oczekujemy nowych niebios i nowej ziemi, w których mieszka sprawiedliwość” (2 Ptr 3,13).

To wielkie zwieńczenie planu zbawienia zapowiadał już prorok Izajasz: „Oto Ja stwarzam nowe niebo i nową ziemię! O dawnych rzeczach nie będzie się pamiętać i nie przyjdą już na myśl” (Iz 65,17). Apostoł Jan potwierdził te słowa w objawieniu, jakie otrzymał od Pana Jezusa na wyspie Patmos: „I zobaczyłem nowe niebo i nową ziemię, bo pierwsze niebo i pierwsza ziemia przeminęły, i morza już nie ma. (...) I otrze wszelką łzę z ich oczu, i śmierci już nie będzie, ani żałoby, ani krzyku, ani trudu już nie będzie, bo to, co pierwsze, przeminęło” (Ap 21,1.4).

W ujęciu judeochrześcijańskim Izrael nigdy nie był i nie będzie jedynie historycznym przypadkiem, geopolitycznym tworem czy zwykłym skrawkiem ziemi na Bliskim Wschodzie. Izrael stanowi prawdziwą oś Bożego planu zbawienia - od odwiecznych obietnic złożonych Abrahamowi, poprzez spisane Słowo Boga, narodziny Zbawiciela i ukształtowanie moralno-prawnych fundamentów ludzkiej cywilizacji, aż po ostateczne wypełnienie proroczych zapowiedzi. Dzieje te prowadzą cały stworzony świat poprzez sąd nad złem ku chwalebnemu odnowieniu wszystkiego w Nowym Niebie i na Nowej Ziemi.

„Ten, który o tym zaświadcza, mówi: Tak, wkrótce przyjdę. Amen, przyjdź, Panie Jezu!” (Ap 22,20).

Henryk Hukisz

Argument 966

Przypominam sobie wypowiedź jednego z prominentnych duchownych Kościoła katolickiego, który w mediach odniósł się do relacji z wyznawcami innych wspólnot chrześcijańskich — a konkretnie protestantami. Była to odpowiedź na pytanie zatroskanej matki, której córka przeszła do Kościoła protestanckiego. W ocenie kobiety jej dziecko, odchodząc z Kościoła katolickiego, utraciło relację z żywym Chrystusem obecnym w sakramentach.

Biskup wyjaśniał, że choć protestanci również wierzą w Boga, nie mają udziału w „pełni łaski zbawienia”, którą dysponuje wyłącznie Kościół katolicki. Wskazywał, że należy ich tolerować, ale obowiązkiem każdego katolika jest uświadamianie im tego znaczącego braku. Co prawda z ust duchownego nie padły wprost słowa o potępieniu protestantów, jednak wniosek narzucał się sam.

W swoim wywodzie na temat katolickiego pojęcia ekumenizmu autor powołał się m.in. na historyczną dokumentację Kościoła. Cytował instrukcje dotyczące wspólnych inicjatyw: „Zgodnie z naszym obowiązkiem apostolskim chcemy was pobudzić do troski i czujności biskupiej w usuwaniu z umysłów […] owej opinii równie bezbożnej, co śmiercionośnej, że droga zbawienia może być odnaleziona w każdej religii […] Trzeba oczywiście przyjąć jako prawdę wiary, że poza apostolskim rzymskim Kościołem nikt nie może być zbawiony”. Wymowny był już sam tytuł artykułu: „Ekumenizm nie może kończyć się na klepaniu po plecach, ale musi przechodzić do poważnej teologicznej debaty”.

Niedawno rozmawiałem o różnicach między wyznaniem katolickim a protestanckim. Mój rozmówca w obronie swojej wiary użył argumentu, że Polacy są chrześcijanami od przyjęcia chrztu w 966 roku i powinni przy tym pozostać. Pomyślałem wtedy o apostole Pawle. Był on niezwykle dumny ze swoich korzeni oraz wielowiekowej tradycji ojców, ale gdy poznał żywego Chrystusa, uznał dawne autorytety za drugorzędne w porównaniu z „przewyższającym wszystko poznaniem Chrystusa Jezusa, mojego Pana” (Flp 3,4–8).

Jeśli ktoś twierdzi, że szanuje rok 966 za to, że przyniósł Polsce Ewangelię, to najpełniejszym wyrażeniem tego szacunku jest otwarcie i czytanie tej Ewangelii, a nie traktowanie jej jak muzealnego eksponatu. Historycy podkreślają zresztą, że w 966 roku nie ochrzczono „Polski” w sensie całego społeczeństwa, lecz Mieszka I i jego dwór. Badania archeologiczne jednoznacznie pokazują, że pogańskie obrzędy grzebalne i dawne wierzenia trwały na naszych ziemiach jeszcze przez dekady, a nawet wieki po tej dacie.

Przyjęcie Chrystusa według Biblii jest indywidualnym dziełem Ducha Świętego, a nie manewrem politycznym. Pierwsze nowotestamentowe wezwanie do chrztu odnajdujemy w Dziejach Apostolskich: „Gdy to usłyszeli, przejęli się do głębi serca. Zapytali Piotra i pozostałych apostołów: Co mamy uczynić, bracia? Piotr odpowiedział: Nawróćcie się i niech każdy z was przyjmie chrzest w imię Jezusa Chrystusa na odpuszczenie waszych grzechów, a weźmiecie dar Ducha Świętego” (Dz 2,37–38).

Nauka apostolska opierała się na żywej relacji z Chrystusem poprzez wiarę, modlitwę i prowadzenie przez Ducha Świętego. Jednak w ciągu wieków Kościół katolicki przesuwał punkt ciężkości na szafarstwo sakramentów i pośrednictwo hierarchii. Zbawienie zaczęto postrzegać nie tyle jako dar łaski przyjmowany wiarą (sola gratia, sola fide), ile jako proces zarządzany przez instytucję za pośrednictwem rytuałów, dobrych uczynków i odpustów.

Apostołowie wyraźnie oddzielali Kościół od władzy świeckiej, przypominając słowa Jezusa: „Moje Królestwo nie jest z tego świata” (J 18,36). Mimo to historia pokazuje, że od czasów cesarza Konstantyna dochodziło do fuzji ołtarza z tronem, a chrześcijaństwo stało się oficjalną ideologią państwową. Zamiast budować nową tożsamość w opozycji do światowych wzorców, Kościół zaczął stosować przymus prawny, politykę, a niekiedy siłę (krucjaty, inkwizycja) do utrzymywania jedności wiary — co stoi w jaskrawej sprzeczności z duchem Ewangelii.

W procesie chrystianizacji Europy Kościół adaptował również dawne zwyczaje, święta i miejsca kultu pogańskiego, nadając im nowe, chrześcijańskie nazwy. Choć miało to ułatwić konwersję ludności, w praktyce doprowadziło do powstania pobożności ludowej, w której biblijne nauczanie wymieszało się z elementami dawnych rytuałów, magii i rozbudowanym kultem patronów.

Oceniając ten proces miarą Nowego Testamentu, mamy do czynienia z sakramentalno-kulturową formą religijności, która w wielu punktach rozminęła się z nauczaniem apostolskim. W tym modelu człowiek staje się „chrześcijaninem” poprzez przynależność do instytucji i rytuał (taki jak chrzest niemowląt), a nie poprzez osobiście przeżytą wiarę i metanoję — czyli głęboką przemianę myślenia. Biblijny chrzest jest świadomym aktem, symbolicznym zanurzeniem w śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa.

Apostoł Paweł pisał o tym do chrześcijan w Rzymie: „Czy nie wiecie, że my wszyscy, którzy zostaliśmy zanurzeni w Chrystusa Jezusa, zostaliśmy zanurzeni w Jego śmierć? Zostaliśmy więc pogrzebani z Nim przez zanurzenie w śmierć, abyśmy tak, jak Chrystus został wskrzeszony z martwych dzięki chwale Ojca, i my prowadzili nowe życie” (Rz 6,3–4).

Odpowiadając na argument 966 roku jako ostatecznego wyznacznika naszej tożsamości, warto wyciągnąć prosty wniosek: chrzest Mieszka I wprowadził naszą kulturę w krąg Pisma Świętego — i za ten krok cywilizacyjny można być wdzięcznym. Mieszko otworzył nam jednak jedynie drzwi do biblijnej biblioteki. Warto z tego skorzystać i przekonać się osobiście, że Chrystus nie umarł na krzyżu za państwo ani za instytucję, ale za konkretnego człowieka.

Jedyną racjonalną i słuszną odpowiedzią na te słowa może być reakcja króla Agryppy na świadectwo apostoła Pawła: „Niewiele brakuje, a przekonasz mnie, bym został chrześcijaninem” (Dz 26,28). Tego życzę wszystkim moim rodakom.

Henryk Hukisz

O odnowę współczesnego Kościoła

Pierwsze wieki chrześcijaństwa pozostają dla nas niezwykłą lekcją. Pierwsi naśladowcy Chrystusa nie posiadali wpływów politycznych, zaplecza instytucjonalnego ani medialnego przebicia. A jednak zmienili bieg historii. Tajemnica ich siły nie tkwiła w wyszukanych strategiach, lecz w całkowitej uległości wobec Ducha Świętego.

To sam Jezus nakreślił fundament tej wspólnoty, gdy zapowiedział Piotrowi: „… na tej skale zbuduję Mój Kościół, a potęga śmierci go nie zwycięży”  (Mt 16,18). Dlatego po Jego odejściu apostołowie cierpliwie czekali na obleczenie w moc Ducha Świętego, aby stać się Jego świadkami „w Jeruzalem i w całej Judei, w Samarii i aż po krańce ziemi” (Dz 1:8). Chcę zwrócić uwagę na fakt, że zapowiedź budowania Kościoła obejmuje nie tylko jego początki, lecz również czasy ostateczne, aż Ewangelia dotrze na krańce ziemi.

Chrystus nie planował budowy bezradnej instytucji, lecz dynamicznej wspólnoty, która w mocy Ducha Świętego ma inicjatywę i przełamuje opór ciemności. Powierzając uczniom podstawową misję, nie wysłał ich, by tworzyli bezpieczne, odizolowane enklawy, lecz nakazał im aktywny ruch w stronę świata: „Idąc więc, czyńcie uczniami wszystkie narody, chrzcząc je w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego, nauczając je zachowywać wszystko, co wam nakazałem. A oto Ja jestem z wami przez wszystkie dni aż do końca świata” (Mt 28,19-20).

Gdy Duch Święty ukształtował serca pierwszych chrześcijan, Jezus stał się dla nich Panem nie tylko prywatnej pobożności, ale dosłownie każdej sfery życia: sposobu, w jaki traktowali ubogich, jak prowadzili domy, jak pracowali i jak stawiali czoła prześladowaniom.

To nie kultura kształtowała pierwotny Kościół – to Kościół, przeniknięty mocą Boga, powoli i konsekwentnie przekształcał otaczający go świat.

Jakże bolesny kontrast widoczny jest dzisiaj. Współczesny chrześcijanin nierzadko manifestuje opór wobec Ducha Świętego. Zamiast pozwolić Mu na głębokie, wręcz rewolucyjne przekształcenie swojego myślenia i nawyków, wolimy bezpieczny kompromis ze światem. Oddzielamy wiarę od codzienności – Chrystusowi oddajemy godzinę w niedzielę, podczas gdy w kwestiach etyki, relacji, pracy czy wyborów życiowych pozwalamy, by formowała nas dominująca kultura. Staliśmy się odbiorcami i naśladowcami świata, zamiast być jego solą i światłem.

Zapominamy o gorącym apelu apostoła Pawła, który przestrzegał przed duchowym konformizmem: „Nie dostosowujcie się do tego świata, ale dajcie się przemienić przez odnowienie myśli, abyście potrafili rozpoznać, co jest wolą Boga, co jest dobre, co Mu się podoba i co jest doskonałe” (Rz 12,2).

Gdy brakuje tej wewnętrznej przemiany, chrześcijanie przestają różnić się od otoczenia, a moc Ewangelii zostaje w ich życiu zablokowana. Powinniśmy zadać sobie pytanie o istotę misji współczesnego Kościoła, odwołując się do początków zwiastowania Dobrej Nowiny w czasach apostolskich.

Apostoł Paweł precyzyjnie wyjaśniał, jak powinien wyglądać dojrzały stosunek chrześcijan do świata. Kościół nie został powołany do tego, by faryzejsko odcinać się od grzeszników czy ich potępiać z wysokości własnej samowystarczalności. Naszym zadaniem jest pozyskiwanie ich dla Chrystusa poprzez świadectwo miłości i prawdy. Paweł pisał do Koryntian o mądrej wolności w relacji z ludźmi spoza Kościoła: „Napisałem wam w liście, abyście nie utrzymywali kontaktów z rozpustnikami, ale nie z rozpustnikami tego świata lub chciwcami, złodziejami czy bałwochwalcami, ponieważ musielibyście opuścić ten świat”  (1 Kor 5,9-10).

Zamiast uciekać przed światem, Paweł sam stawał się przykładem elastyczności i gorliwości w docieraniu do każdego człowieka: „Tak więc będąc wolny wobec wszystkich, samego siebie uczyniłem niewolnikiem wszystkich, aby jak najwięcej ludzi pozyskać. (...) Dla słabych stałem się słaby, aby pozyskać słabych. Dla wszystkich stałem się wszystkim, żebym wszelkimi sposobami zbawił przynajmniej niektórych. Wszystko zaś czynię ze względu na Ewangelię, abym stał się jej współuczestnikiem”  (1 Kor 9,19.22-23).

Mechanizm duchowego wpływu na otoczenie pozostaje niezmienny od wieków.  Dojrzałość i wierność chrześcijan nieuchronnie wywierają wpływ na kulturę. Gdy wierzący są głęboko ukształtowani przez Pismo Święte, gdy Chrystus jest wywyższony w każdej dziedzinie życia, a Ewangelia jest zarówno głoszona, jak i żywa na co dzień – zmienia się wszystko: wspólnoty, rodziny, instytucje i całe kultury. Nie dlatego, że transformacja kulturowa jest celem samym w sobie, ale dlatego, że bywa ona naturalnym owocem realizowanej misji.

Przemiana kultury nie może być traktowana jako osobny, polityczny czy społeczny projekt. Ona nie nastąpi w wyniku protestów czy odwoływania się do samej tradycji. Będzie ona jedynie – i aż – naturalnym owocem serc ukształtowanych przez Słowo Boże i Ducha Świętego. Kiedy Chrystus naprawdę staje się Panem naszego życia zawodowego, naszej seksualności, naszych finansów i relacji z ludźmi, spełniają się słowa Pawła o roli Kościoła w planie Bożym: „To On uczynił jednych apostołami, innych prorokami, innych głosicielami Dobrej Nowiny, jeszcze innych pasterzami i nauczycielami, aby uzdolnić świętych do wykonywania dzieła służby, do budowania Ciała Chrystusa, aż wszyscy dojdziemy do jedności wiary i poznania Syna Bożego, do człowieka doskonałego, do miary dojrzałości wynikającej z pełni Chrystusa”  (Ef 4,11-13).

Prawdziwym wyzwaniem dla współczesnego Kościoła nie jest więc szukanie nowych metod przypodobania się światu ani lęk przed kulturowym wykluczeniem. Wyzwaniem jest zrzucenie pancerza oporu wobec Ducha Świętego. Kościół potrzebuje dziś chrześcijan, którzy pozwolą Bożej łasce uformować się na nowo – od środka. Gdy to się stanie, Ewangelia przestanie być tylko teorią, a znów stanie się żywą mocą zdolną zmieniać serca grzeszników, rodziny, instytucje i całe narody.

Ciągle aktualne jest wezwanie Chrystusa, Głowy Kościoła: „Nikt nie zapala też lampy i nie przykrywa jej korcem, lecz stawia ją na świeczniku, by dawała światło wszystkim domownikom.  Tak niech jaśnieje wasza światłość przed ludźmi, aby widzieli wasze dobre uczynki i oddawali chwałę waszemu Ojcu w niebie” (Mt 5,15-16).

Henryk Hukisz

Tisha B’Av – smutek zostanie zamieniony w radość

Kiedy nadchodzi dziewiąty dzień miesiąca Aw, czas zdaje się zatrzymywać. Tisha B’Av to nie jest zwykła data w kalendarzu. To głęboka, niemal namacalna blizna na duszy całego narodu. Od blisko dwóch tysiącleci ten najsmutniejszy, pełen powagi dzień jest czasem postu i żałoby, w którym echem odbijają się największe tragedie narodu żydowskiego.

Jednak zanurzając się w to wspomnienie, odkrywamy coś znacznie głębszego niż tylko rocznicę dawnych kataklizmów. Smutek ten jest w istocie surowym, potężnym przypomnieniem o naturze Boga, który zawsze dotrzymuje Słowa – zarówno wtedy, gdy wymierza sprawiedliwość, jak i wtedy, gdy otwiera ramiona, by odrodzić i pojednać.

To niezwykłe, jak wiele kluczowych, bolesnych momentów w historii Żydów splotło się dokładnie w tym jednym dniu. Aby zrozumieć to brzemię, musimy cofnąć się w czasie do palącego słońca pustyni.

Wszystko zaczęło się od dwunastu zwiadowców i lęku, który przeważył nad wiarą. Kiedy dziesięciu z nich przyniosło pesymistyczny raport z Ziemi Obiecanej, synowie Izraela odrzucili Bożą obietnicę. Tradycja mówi, że lud płakał z rozpaczy dokładnie dziewiątego dnia miesiąca Aw: „Wtedy cała społeczność zaczęła głośno zawodzić i płakał lud tamtej nocy. Wszyscy Izraelici szemrali przeciwko Mojżeszowi i Aaronowi, a cała społeczność powiedziała do nich: Obyśmy poumierali w ziemi egipskiej albo tu na tej pustyni!” (Lb 14:1-2). Bóg, widząc ten płacz pozbawiony wiary, odpowiedział z dojmującą surowością: „Nikt z tych, którzy widzieli Moją chwałę i Moje znaki czynione w Egipcie i na pustyni, ani nikt z tych, którzy wystawiali Mnie na próbę już dziesięć razy i nie słuchali Mego głosu, nie zobaczy ziemi, którą przysięgłem ich ojcom. Nie zobaczy jej żaden z tych, którzy Mną wzgardzili” (Lb 14:12-13).

Od tamtej chwili dziewiąty dzień Aw stał się synonimem narodowego bólu. Na przestrzeni wieków, tego samego dnia lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie, historia dopisywała kolejne, tragiczne rozdziały:

·       586 r. p.n.e.: Babilończycy pod wodzą Nabuchodonozora zniszczyli Pierwszą Świątynię, co zapoczątkowało niewolę Judy.

·       70 r. n.e.: Rzymianie pod wodzą Tytusa zburzyli Drugą Świątynię. Wypełniły się słowa Jezusa: „Zapewniam was: nie pozostanie tu kamień na kamieniu, który nie byłby zwalony" (Mt 24:2)

·       135 r. n.e.: Upadł Betar, ostatni bastion powstania Bar-Kochby, grzebiąc żydowską suwerenność i pociągając za sobą śmierć setek tysięcy ludzi.

·       Krótko po 135 r. n.e.: Cesarz Hadrian zaorał Jerozolimę, przekształcając ją w pogańskie miasto Aelia Capitolina i zamykając do niego bramy dla Żydów.

·       1096 r.: Pierwsza krucjata przyniosła rzeź żydowskich społeczności w Europie.

·       Wypędzenia: Z Anglii (1290), z Francji (1306) i wreszcie z Hiszpanii (1492), co zakończyło tysiącletnią historię życia na Półwyspie Iberyjskim.

·       XX wiek: W 1914 r. wybuchła I wojna światowa, będąca preludium do Holokaustu, a w 1942 r. ruszyły masowe deportacje z warszawskiego getta do Treblinki.

Czy to wszystko może być jedynie zbiegiem okoliczności? Nie, jeśli rozumiemy, że Bóg jest ostatecznym Prawdą.

Rozważając ten ogrom cierpienia, naturalnie pojawia się pytanie: Dlaczego Bóg na to pozwolił?

Zniszczenie Pierwszej Świątyni było konsekwencją uporu, z jakim Juda oddawała cześć bożkom i odrzucała proroków. Zniszczenie Drugiej Świątyni nastąpiło po tym, jak Izrael nie rozpoznał swojego Mesjasza. Jakże przejmujący jest obraz Jezusa płaczącego nad Jerozolimą: „O, gdybyś poznało w tym dniu to, co prowadzi do pokoju! Ale teraz jest to zakryte przed twoimi oczami" (Łk 19:42).

Boży sąd nigdy nie jest ślepym zrządzeniem losu. Jest trudną, czasem bolesną sprawiedliwością. Smutek Tisha B’Av uczy nas, że odrzucenie relacji z Bogiem niesie za sobą realne i druzgocące konsekwencje.

Jednak największą tajemnicą Boga jest to, że Jego sąd nigdy nie jest Jego ostatnim słowem. Prawdziwe pojednanie często rodzi się z najgłębszego żalu. Z popiołów zniszczenia Bóg wyprowadza nadzieję, która jest równie pewna, co wyroki Jego sprawiedliwości.

Ten sam Bóg, który rozproszył swój lud, dał twardą obietnicę, że go zgromadzi. Prorok Ezechiel zapowiedział: „Wezmę was spośród narodów, zgromadzę was ze wszystkich krajów i wprowadzę was do waszej ziemi" (Ez 36:24)

Ten sam Bóg, który pozwolił zburzyć świątynię, zapewnił, że Mesjasz będzie stamtąd panował. Prorok Izajasz nawiązał do tego faktu: „Księżyc się zaczerwieni, słońce zawstydzi, bo Pan Zastępów zacznie królować na górze Syjon i w Jerozolimie i wobec jego starców objawi się Jego chwała” (Iż 24:230.

Tisha B’Av jest dniem ciemności, ale ta ciemność ma swój kres. Smutek, przeżyty w prawdzie, zawsze prowadzi z powrotem w ramiona Stwórcy. W sercu tej żałoby pulsuje obietnica, że nadejdzie czas, gdy łzy zostaną otarte. Prorok Zachariasz przekazał nam ten niesamowity obraz przemiany: „Tak mówi PAN Zastępów: Post czwartego i post piątego [Tisha B’Av], Post siódmego i post dziesiątego miesiąca niech stanie się dla domu Judy radością, weselem i uroczystym świętem. Kochajcie prawdę i pokój!" (Za 8:19)

Smutek Tisha B’Av nie ma ostatniego zdania. Ostatnie słowo zawsze należy do miłości Pana, do odrodzenia i pojednania.

Henryk Hukisz

Starość według Biblii

Gdy przyglądamy się starości, zaczynamy wątpić w podstawową prawdę, że życie jest darem od Boga w każdej swojej fazie. Nasze zaangażowanie na rzecz ochrony życia odnosi się do walki o nienarodzone dzieci, którym grozi aborcja. Mówimy wówczas, że dostrzegamy w nich żywy obraz Boga. Musimy jednak zauważyć fakt, że należy chronić i szanować ludzkie życie od samych jego początków aż po kres — od narodzin do grobowej deski. Ta prawda zawarta została w liturgicznym zwrocie „z prochu powstałeś i w proch się obrócisz”.

Ten świat potrafi docenić co najwyżej pierwszą połowę ludzkiego życia. Druga — oznaczana przez powolną, lecz nieuchronną utratę sił fizycznych — staje się w jego oczach bezwartościowa. Wprawdzie chętnie powtarzamy, że każde życie ma wartość, ale czy potwierdzamy to codzienną praktyką? Jednym z najprostszych, a zarazem najbardziej wyrazistych sposobów, w jaki współczesny Kościół może stanąć w poprzek kulturowym trendom, jest przyjęcie, ochrona i okazywanie szacunku ludzkiemu życiu również w jego późnych latach.

Światowa narracja walki ze starością napędzana strachem głosi: Nie starzej się, bo staniesz się niewidzialny, niepotrzebny, staniesz się ciężarem dla innych.

Biblia natomiast wyrażą się o starości słowami pełnymi radości: Przyjmij upływ czasu z pełną satysfakcją, ponieważ jest ona naznaczona mądrością a jej wartością jest doświadczenie całego życia. W Bożej rodzinie nikt nie staje się niepotrzebny.

Co mówi Biblia na temat starości:

Po pierwsze: Pismo Święte ukazuje starość nie jako ubytek, lecz jako dopełnienie i pogłębienie tożsamości. Osoby starsze są w nim przedstawiane jako stróżowie międzypokoleniowego bogactwa, którego nie da się zdobyć inaczej niż przez lata doświadczeń oraz — w przypadku wierzących — przez owocną pracę Ducha Świętego. Choć charakter ich wkładu w społeczeństwo z czasem się zmienia. To jak mówi psalmista: „Jeszcze na starość wydadzą owoc, będą żywotni i pełni sił” (Ps 92, 15).

Tytuły i stanowiska mogą przeminąć, ale ludzkie wnętrze zapuszcza coraz głębsze korzenie. Dojrzały wiek wnosi mądrość, której nie sposób kupić ani przyspieszyć.

Po drugie: Słowo Boże przypomina, że osoby starsze są bezcenne. Ich doświadczenie i wgląd w życie czynią ich godnymi szczególnej czci: „Przed człowiekiem o siwych włosach wstaniesz i uszanujesz starca, a okażesz bojaźń wobec swojego Boga. Ja jestem Panem” (Kpł 19, 32). Ich perspektywa jest niezbędna dla zdrowia rodziny — zarówno tej naturalnej, jak i wspólnoty Kościoła. Mądrość ta powinna gwarantować im miejsce w samym centrum naszego życia, a nie na jego marginesie. To zaś nadaje ich egzystencji sens do samego końca.

Po trzecie: Sędziwy mąż Boży Hiob zadaje retoryczne pytanie: „Czy mądrość nie należy do starszych, czy długie życie nie daje roztropności” (Hi 12, 12). Jest to jakość, którą wykuwa wyłącznie czas i działanie Ducha. Starsze małżeństwo siedzące w kościelnej ławce może nie potrafi zaktualizować aplikacji w swoim smartfonie, ale z pewnością wie więcej o wierności, przebaczeniu i wychowaniu dzieci. Twoja babcia, która nigdy nie stosowała zabiegów medycyny estetycznej, może nosić w sobie sekret wewnętrznego piękna — sekret, którego z pewnością potrzebują młodsi.

Po czwarte: Biblia uczy, że starość jest darem, którym należy mądrze zarządzać. Słowa o tym, że „Siwe włosy są koroną chwały” (Prz 16, 31) mogą budzić dziś uśmiech pobłażania, lecz wielu ludziom nie jest dane dożyć tego wieku. Dla tych, którzy otrzymują tę koronę, staje się ona czasem podarowanym na budowanie więzi międzypokoleniowych i wierną służbę. Owszem, wiek osłabia zdrowie i wymaga opieki, ale nawet w tym doświadczeniu towarzyszy nam podtrzymująca obecność Boga: „Aż do waszej starości się nie zmienię, aż do wieku sędziwego  będę was dźwigać. Ja was uczyniłem i Ja będę nosić, Ja będę dźwigać i ratować” (Iz 46, 4). Bóg potrafi obrócić ku dobremu starcze ułomności a zmarszczki na ich twarzach przypominają o Bogu, który daję siłę do przetrwania.

Po piąte: Pismo Święte nakłada na nas święty obowiązek troski o starszych: „Szanuj swego ojca i matkę, aby długie było na ziemi twoje życie, które Pan, twój Bóg, da tobie” (Wj 20, 12; por. 1 Tm 5, 8). Jest rzeczą oczywistą, że sędziwy wiek naturalnie wiąże się z koniecznością wsparcia ze strony młodszych. Zamiast traktować opiekę jako uciążliwą konieczność, Biblia widzi w niej naturalny, piękny rytm życia. Troska o rodziców bywa trudna, ale jest dławiącym serce dłużną wdzięczności. Nawet tam, gdzie relacje z rodzicami były trudne, dojrzałość wzywa do udzielenia pomocy na miarę możliwości, w duchu przebaczenia.

Po szóste: Biblia stwierdza nieomylnie, że nasze dni są policzone przez Boga, a mądrość polega na umiejętności ich właściwego szacowania: „Naucz nas liczyć dni nasze, abyśmy zyskali mądre serce” (Ps 90, 12). Chrześcijańskie godzenie się z wiekiem wynika z pojęcia łaski: czas dany przez Boga jest bezcenny, a świadomość jego upływu rodzi w nas życiową mądrość.

Banalne hasła w stylu „wiek to tylko liczba” zawierają drobne ziarno prawdy, lecz w gruncie rzeczy zdradzają nasz lęk wobec faktu, że czas mija. Wiek to nie jedynie cyfra, to kontrolka na liczniku naszego życia, mówiąca o tym, że zbliżamy się do celu podróży. Jeśli chcemy dobrze wykorzystać czas, który nam pozostał, musimy zachować realistyczne spojrzenie.

Prawdziwa jakość życia, to gotowość do niesienia pomocy starszym oraz świadectwo, jakie dajesz światu. Starość to sprawdzian stałości serca. Tylko prawda pozwoli nam przejść przez ten czas z godnością i łaską.

Henryk Hukisz