W czasie mojej pierwszej podróży na Zachód w 1970 roku znalazłem się w Holandii, w domu niezwykle serdecznych, wierzących ludzi. Szybko pojawił się jednak pewien problem: oni nie znali innego języka poza holenderskim, a ja również go nie znałem. Pamiętam, że próbowaliśmy rozmawiać na jakieś biblijne tematy, posługując się własnymi Bibliami. Ja pokazywałem wersety w swojej, a oni odpowiadali, wskazując odpowiednie fragmenty w swojej. Co ciekawe, udało nam się osiągnąć całkiem niezłe zrozumienie w omawianej kwestii! Niestety, dziś nie pamiętam już szczegółów, gdyż miało to miejsce ponad pięćdziesiąt lat temu.
Bóg mówi do nas – tak najczęściej odbieramy Jego słowa, gdy
czytamy Pismo Święte. Jezus, odwieczny Logos, jest ucieleśnieniem Bożych słów
skierowanych do człowieka, jedynego inteligentnego stworzenia, które potrafi
zrozumieć mowę Stwórcy. Ewangelista Jan rozpoczyna swoją relację o życiu i
działalności Mesjasza słowami: „Na początku było Słowo, a Słowo było
zwrócone ku Bogu i Bogiem było Słowo” (Jn 1:1). Brzmi to znajomo –
podobnie jak początek całej Biblii: „Na początku Bóg stworzył niebo i
ziemię” (Rdz 1:1). Zaraz potem czytamy: „Wtedy Bóg powiedział: Niech się
stanie światłość! I stała się światłość” (w. 3). Przez kolejne sześć dni z
ust Bożych wielokrotnie padały pełne stwórczej mocy słowa „niech się stanie”,
aż do kulminacyjnego momentu i polecenia: „Uczyńmy człowieka na Nasz obraz
i na Nasze podobieństwo” (w. 26).
Autor Listu do Hebrajczyków podaje nam definicję wiary,
pisząc: „Wiara jest gwarancją tego, czego się spodziewamy, dowodem istnienia
rzeczy, których nie widzimy” (Hbr 11:1). Dzięki tej szczególnej zdolności
poznajemy również, „że wszechświat został stworzony Słowem Boga, bo nie z
tego, co widzialne, powstało to, co widzimy” (w. 3). Wiara karmi się tym,
co pochodzi z ust Bożych. Prawdę mówiąc, Boże Słowo jest jej jedynym
pożywieniem – w przeciwnym razie byłaby tylko zwykłym przesądem lub domysłem.
Bóg jednoznacznie określił, że Jego słowa będą pokarmem dającym człowiekowi
prawdziwe życie. Manna, którą karmił swój naród przez czterdzieści lat wędrówki
po pustyni, była znakiem, aby poznali, „że nie samym chlebem żyje człowiek,
lecz człowiek żyje tym wszystkim, co wychodzi z ust PANA” (Pwt 8:3).
Kiedy diabeł próbował zwieść Chrystusa, podsuwając Mu kamienne „kromki”,
usłyszał to samo: „Nie samym chlebem żyje człowiek, ale każdym słowem, które
pochodzi z ust Boga” (Mt 4:4).
Jakim językiem posługuje się Bóg? Hebrajskim, greckim,
wszystkimi naraz, czy każdym z osobna? Znamy wszak jedną z najstarszych
historii, jakie wydarzały się tysiące lat temu w krainie Szinear. Panujący tam
możnowładca Nimrod, prawnuk Noego, postanowił zbudować wysoką wieżę, by jej
szczytem sięgnąć nieba. Znaków tamtych czasów szukać należy w wersecie: „Cała
ziemia używała wtedy jednego języka i takich samych słów” (Rdz 11:1).
Ponieważ ten ludzki pomysł nie spodobał się Bogu, postanowił On pomieszać
budowniczym języki, „żeby nie mogli się wzajemnie porozumieć” (w. 7).
Działanie Boga okazało się tak skuteczne, że zaniechali budowy wieży i
rozproszyli się po całej ziemi - przestali się bowiem wzajemnie rozumieć.
Dziś na świecie istnieje około sześciu do siedmiu tysięcy
różnych odmian językowych. Powstają liczne szkoły i metody, które mają pomagać
ludziom w porozumiewaniu się. Pamiętam czasy, gdy w polskich szkołach
obowiązkowym językiem obcym był rosyjski. Później nastąpiła wielka przemiana
polityczna i większość zaczęła uczyć się angielskiego. Każdy chce rozumieć
więcej, niż jest to możliwe przy znajomości wyłącznie języka ojczystego,
dlatego chętnie sięgamy po języki przydatne w życiu.
Gdy rozpoczynałem studia teologiczne, oprócz polskiego
znałem już dość dobrze rosyjski i nieco słabiej francuski. Na uczelni musiałem
– a zarazem bardzo tego chciałem – uczyć się języków biblijnych: hebrajskiego i
starożytnej greki, o łacinie nawet nie wspominając! Dodatkowo mogłem podszkolić
niemiecki i angielski. Znajomość języków ułatwia życie, zwłaszcza gdy trafiamy
między ludzi posługujących się mową dla nas niezrozumiałą. Do dziś wszyscy po
trochu płacimy za ten „zwariowany pomysł Nimroda”, bo dobrze wiemy, że
opanowanie obcego języka rzadko bywa proste.
Biblia, jako Boże Słowo, została spisana w językach ludzi,
którzy w czasach jej powstawania żyli na ziemi, dlatego mamy realną możliwość
jej zrozumienia. W epoce Starego Testamentu zrozumienie Pism Świętych było o
tyle łatwiejsze, że dotyczyło jednego konkretnego narodu. Bóg przemawiał
językiem zrozumiałym dla wszystkich jego obywateli. Gdy Mojżesz mówił w imieniu
Pana, każdy doskonale wiedział, o co chodzi. Prorocy przekazujący natchnione
posłannictwo również posługiwali się mową przystępną dla każdego.
Czasy Nowego Testamentu to z kolei okres hellenizmu. Chociaż
imperium Aleksandra Wielkiego już nie istniało, wciąż silny był wpływ kultury
greckiej, a obok aramejskiego to właśnie greka stała się językiem powszechnym.
Wszystkie księgi Nowego Testamentu powstały właśnie w tym języku. Choć dzisiaj
jawi nam się on jako martwy, wówczas był w pełni zrozumiały dla większości
mieszkańców tamtego świata.
Przez wieki znajomość Biblii – przetłumaczonej wówczas na
łacinę – była zarezerwowana niemal wyłącznie dla kapłanów i teologów kościoła
podporządkowanego papieżom. Dopiero w średniowieczu, dzięki Marcinowi Lutrowi,
Pismo Święte stało się dostępne dla każdego, kto znał niemiecki. Ludzie
przestali być zdani wyłącznie na słowne interpretacje duchownych, którzy
nierzadko reprezentowali politykę Watykanu, a nie intencje Boga. Wiemy
przecież, że z upływem wieków nauka tej instytucji odeszła dość daleko od tego,
czego nauczał Jezus i Apostołowie. To właśnie skłoniło Lutra do udostępnienia
Biblii w języku zrozumiałym dla zwykłych ludzi.
Dzisiaj Pismo Święte zostało przetłumaczone na kilka tysięcy
języków świata. Możemy tylko dziękować Bogu za to wielkie dzieło, które w
historii chrześcijaństwa kosztowało tak wiele wysiłku i ofiar. Nie wszyscy
przywódcy wielkich kościołów chcieli zresztą, by Biblia była dostępna dla mas.
Tym bardziej cieszy fakt, że dziś możemy po prostu wejść do księgarni i nabyć
własny egzemplarz w preferowanym języku oraz przekładzie. Dzięki nowym
technologiom możemy mieć dowolny przekład Biblii w kieszeni – na smartfonie – i
w każdej chwili usłyszeć, co Bóg ma nam do powiedzenia.
Pamiętam już odległy w czasie moment gdy wszedłem do dużej
księgarni w centrum Chicago. Jak zwykle skierowałem się do działu religijnego,
gdzie znajduje się regał z Bibliami. I wtedy oszołomiła mnie liczba różnych
wydań i przekładów tej Księgi! Od tradycyjnego KJV (King James Version),
przez popularne NIV (New International Version), aż po swobodne
parafrazy, takie jak The Message.
Oprócz różnic w tłumaczeniach, rynek oferuje niezliczone
wersje specjalne: dla pastorów, apologetów, studentów, archeologów, kobiet,
dzieci, weteranów czy nastolatków. Do tego dochodzą komentarze rozmaitych
nauczycieli, a obecnie pojawia się także coraz więcej publikacji autorstwa
kobiet, głoszących Słowo Boże. Od tego wszystkiego można dostać prawdziwego
kręćka!
Obawiam się, że jeśli dzisiaj w jednym miejscu spotka się
kilka osób, z których każda czyta inne wydanie Biblii, porozumienie wcale nie
będzie takie proste. Mamy tu do czynienia ze swoistym „déjà vu” w sferze
komunikacji: choć wszyscy mówimy tym samym językiem, przestajemy się nawzajem
rozumieć – zupełnie jak w czasach budowy wieży Babel. Tyle że wtedy to Bóg
pomieszał budowniczym mowę, a dziś robimy to sami sobie.
Umiejętność sprawnego poruszania się między rozmaitymi
przekładami, dobranymi pod ludzką wrażliwość, to już temat na osobną rozmowę.
Najbardziej niepokoi mnie bowiem to, że czyste, wyraźne przesłanie Boże, jakie
bije ze stron Biblii, zostaje dziś rozmyte przez nadmiar redakcyjnych głosów i
interpretacji tej jedynej Księgi. Chociaż nie pamiętam już, o czym
rozmawialiśmy przed półwieczem podczas tamtej serdecznej wizyty w Holandii, to
wciąż wraca do mnie miłe wspomnienie, że potrafiliśmy znaleźć wspólny język.
Henryk Hukisz






