Moją ulubioną lekturą szkolną byli „Chłopi” Władysława Reymonta. Przyznam, że „Księgi Jakubowe” współczesnej noblistki też staram się polubić, lecz chyba nie w takim samym stopniu. „Chłopi” urzekają mnie nadal swoistym kolorytem wsi, pracą w polu i życiem w ówczesnych chałupach. Niczym nie da się zastąpić języka, jakim posługiwał się tamten noblista. Czytając fragment rozmowy Boryny z samym sobą, gdy biadolił nad swoim wdowieństwem, czujemy, jakbyśmy słyszeli go na żywo:
„Boryna szedł coraz wolniej, bo ociężało go
rozdrażnienie, a potem przypomnienie nieboszczki, co ją na zwiesnę był
pochował, ułapiło go za grdykę...
(...) Antek ino na swoją stronę ciągnie, kowal też
wypatruje, aby co chycić, a Józka? Skrzat głupi, któremu plewy jeszcze we łbie,
co i nie dziwota, bo dzieusze mało co na dziesiąty rok idzie. Hanka kiej ta ćma
łazi, a choruje jeno, i tyle zrobi, co ten pies zapłacze.
Toć i marnieje wszystko… granule trza było dorznąć… we
żniwa wieprzak zdechł... wrony gąski tak przebrały, że połowa ostała!... Tyle
marnacji, tyle upadku!… Przez sito wszyćko leci, przez sito...
Ale nie dam! – wykrzyknął prawie głośno – póki rucham
tymi kulasami, to ani jednej morgi nie odpiszę i do waju na wycug nie pójdę...”
(Chłopi, Część I: Jesień)
Czy ktokolwiek jest w stanie wyobrazić sobie uwspółcześnione
wydanie „Chłopów”, w którym ziemniaki wykopuje olbrzymia zielona machina z
żółtym napisem na boku „John Deere”? Albo Macieja pędzącego przez Lipce na
ciągniku z napisem „New Holland” na boku? A później – jak Antek wysyła sekretne
SMS-y do Jagny, aby umówić się z nią w Starbucksie?
A przecież, w imię lepszego zrozumienia tej klasycznej
pozycji literackiej przez współczesnego czytelnika, niektórzy mogliby
postulować uwspółcześnienie tekstu, który dla wielu staje się już
niezrozumiały. Obawiam się jednak, że wobec takiego „świętokradztwa”
zdecydowana większość miłośników polskiej literatury narodowej wyszłaby na
ulice, by protestować.
Mnie jednak bardziej interesuje Biblia – Księga napisana pod
Bożym natchnieniem. Oznacza to, że każde zawarte w niej słowo jest Słowem Boga.
Biblia jest Księgą niepowtarzalną, niespotykaną w historii ludzkości. Dodam, że
nie będzie już innej Biblii, bo wszystko, co Bóg chciał powiedzieć ludziom,
zostało powiedziane. Autor Listu do Hebrajczyków, zwracając się do narodu, z
którym Bóg działał przez kilka tysięcy lat, napisał: „Bóg, który dawniej
wielokrotnie i na różne sposoby przemawiał do ojców przez proroków, w tych
ostatnich dniach przemówił do nas przez Syna” (Hbr 1:1).
Dalej czytamy, że Ten, którego Bóg posłał u kresu czasów, „jeden
raz się pojawił, aby zgładzić grzech przez własną ofiarę. I tak jak zostało
postanowione w stosunku do ludzi, że raz umrą, a potem będzie sąd, tak też
Chrystus raz ofiarowany, by wziąć na siebie grzechy wielu, po raz drugi już nie
z powodu grzechu da się zobaczyć tym, którzy Go oczekują dla zbawienia” (Hbr
9:26-28). Nie będzie już żadnej nowszej wersji. Chrystus, umierając na
starodawnym krzyżu, głośno zawołał: „Dokonało się!” (Jn 19:30).
Biblia jest właśnie tą Księgą, w której Bóg objawia ludziom,
na czym polega Jego odwieczny plan. Jest to plan święty, gdyż Bóg jest święty,
a wszystko, co czyni, jest święte. Dlatego lubię nazywać Biblię Księgą Świętą,
ponieważ zawiera święte Słowa. W Księdze Przysłów czytamy natomiast: „Każde
słowo Boga jest sprawdzone, On jest tarczą dla tych, którzy uciekają się do
Niego. Nie dodawaj nic do Jego słów, aby cię nie skarcił i abyś nie okazał się
kłamcą” (Prz 30:5-6).
Najczęściej posługujemy się przekładami Biblii, gdyż ze
znajomością języków oryginalnych bywa różnie. Nie mam do tego zastrzeżeń – sam
zresztą, gdy chcę upewnić się, o co dokładnie chodzi w jakimś wersecie, sięgam
do tekstu źródłowego. Tłumaczenia Biblii są dobre, w większości wiarygodne i
najczęściej, za sprawą Ducha Świętego, prowadzą grzesznika wprost w ramiona
Zbawiciela, który zaprasza: „Przyjdźcie do Mnie wszyscy utrudzeni i
obciążeni, a Ja wam dam ukojenie” (Mt 11:28). Wiemy z własnego
doświadczenia, iż uwierzyliśmy w Chrystusa nie dlatego, że ktoś przekonał nas
intelektualnie, lecz dzięki osobistej relacji z Tym, komu mogliśmy
bezgranicznie zaufać. Jezus wyraził się w tej kwestii jasno: „Nikt nie może
przyjść do Mnie, jeśli nie przyciągnie go Ojciec, który Mnie posłał” (Jn
6:44). Ufamy Osobie, a nie literom tekstu – to chyba oczywiste!
Niebezpieczne jest „majsterkowanie” przy tekście w trakcie
tłumaczeń na inne języki. Dzięki Bogu, że dysponujemy już kilkoma wiarygodnymi
przekładami i dobrze jest z nich korzystać, porównując poszczególne fragmenty.
Lecz to, co mnie niepokoi, to niemal nagminne tworzenie przekładów pod z góry
założoną tezę, ponieważ dotychczasowe komuś się nie podobały. Są to najczęściej
próby amatorskie. Pamiętam taki epizod, gdy będąc na studiach teologicznych,
spotkaliśmy studenta, który postanowił przetłumaczyć Biblię z rosyjskiego na
polski tylko dlatego, że rosyjski przekład bardziej mu się podobał. Oczywiście
udało nam się go od tego zamiaru odwieść.
Celem, jaki przyświeca tłumaczom, jest zazwyczaj
uwspółcześnienie tekstu Pisma Świętego, co ma służyć lepszemu intelektualnemu
poznaniu jego znaczenia. Powinniśmy jednak pamiętać, że skoro Biblia jest
tekstem natchnionym, to jedynie Duch Święty daje jej prawdziwe, duchowe
zrozumienie. Dobieranie wyrazów według ludzkiego upodobania może ten przekaz
jedynie zaciemnić.
Pan Jezus wyraźnie określił zadanie Orędownika, którego
obiecał posłać: „On zaś, gdy przyjdzie, przekona świat o grzechu, o
sprawiedliwości i o sądzie. O grzechu, bo nie wierzą we Mnie. O
sprawiedliwości, bo odchodzę do Ojca i już Mnie nie zobaczycie. O sądzie, bo
władca tego świata został osądzony” (Jn 16:8-11). Sam czysty rozum staje
się tu mało przydatny, jeśli nie wręcz bezsilny.
Dlatego uważam, że przesadne dogadzanie ludzkiemu
intelektowi niekoniecznie pomaga czytelnikom w odbiorze tego, co Bóg naprawdę
chce przekazać w Swojej Księdze. Lubię podczas lektury Biblii odczuwać zupełnie
„innego ducha”, niż ten, który bije z ksiąg mądrości tego świata. Biblia
posiada szczególną cechę określaną jako sacrum, którą można utracić,
próbując oddawać jej treść za pomocą „górnolotnych słów lub mądrości”. Paweł
starał się, by jego zwiastowanie „nie opierało się na przekonujących słowach
mądrości, ale na ukazywaniu Ducha i mocy, aby wasza wiara nie opierała się na
mądrości ludzkiej, lecz na mocy Boga” (1 Kor 2:1).
Lubię przykład biblijnego Daniela. Gdy mędrcy tego świata
bezradnie rozkładali ręce wobec rzeczy trudnych, ten mąż Boży, posiadający „nadzwyczajnego
ducha, wiedzę i rozwagę oraz umiejętność wykładania snów” (Dn 5:12),
potrafił odczytać prawdziwe przesłanie skierowane do króla Belszassara. Tego
Ducha potrzebujemy dziś bardziej niż słów, które kojarzą się z salonową
mądrością świata, a nie z żywym Bożym głosem.
Nawet najnowocześniejsze słownictwo nie przemówi do serca
czytelnika tak, jak uczyni to sam Autor Biblii. Paweł, pisząc o sprawach
duchowych, radzi Tymoteuszowi: „Rozważ, co mówię. Pan bowiem sprawi, że
zrozumiesz wszystko” (2 Tm 2:7). Podobnie dwaj uczniowie w drodze do Emaus
nie potrafili rozumem pojąć, dlaczego Jezus musiał umrzeć – zrozumieli to
dopiero wtedy, gdy „otworzyły się im oczy” (Łk 24:31). Później, gdy
pewna kobieta przysłuchiwała się zwiastowaniu Ewangelii, „Pan otworzył jej
serce” (Dz 16:14), dzięki czemu uwierzyła, przyjęła chrzest i służyła Bogu.
Chrystus posłał apostoła Pawła nie po to, by przekonywał
słuchaczy intelektualnymi zabiegami i doborem gładkich słówek, lecz by „otworzył
im oczy i odwrócił od ciemności do światła, od władzy szatana do Boga, aby
przez wiarę we Mnie [Jezusa] otrzymali odpuszczenie grzechów i dziedzictwo ze
świętymi” (Dz 26:18). Tę rolę najlepiej wypełnia Duch Święty.
Jeśli potrafimy odczytać i zrozumieć Reymonta w „Chłopach”, to
nasz umysł z pewnością jest w stanie pojąć Boga na kartach Biblii – nawet jeśli
znajdziemy w niej słowa niekoniecznie uwspółcześnione. Do autentycznej wiary w
Zbawiciela i zaufania Bożej łasce może nas doprowadzić wyłącznie Duch Święty, a
nie zabiegi stylistyczne czy nowinki językowe. Bo jak pisze apostoł: „Litera
bowiem zabija, Duch zaś ożywia” (2 Kor 3:6).
Henryk Hukisz






