Najpierw załóż maskę sobie

Lot samolotem przez Atlantyk trwa wiele godzin, jest więc sporo czasu, aby zanurzyć się w rozmyślaniach o życiu. Kiedy znajdujesz się na wysokości dwunastu tysięcy metrów i wyobrazisz sobie, że nagle dochodzi do dekompresji kabiny, możesz wpaść w panikę. Wyobrażasz sobie, że ciśnienie drastycznie spada, w uszach huczy, a z sufitu automatycznie wypadają żółte maski tlenowe. Wówczas uświadamiasz sobie wagę słów stewardesy wypowiedzianych przed startem, na które praktycznie nikt z pasażerów nie zwraca uwagi: „Zanim zaczniesz pomagać innym, najpierw załóż maskę sobie”. Dlaczego? Ponieważ bez dopływu czystego tlenu masz zaledwie kilkadziesiąt sekund, zanim stracisz przytomność z powodu niedotlenienia.

Dokładnie to samo dzieje się z nami w wymiarze duchowym, kiedy dopada nas stan paniki i paraliżujący lęk. Dusimy się. Atmosfera tego świata – pełna złych wiadomości, pośpiechu i niepewności o jutro – zaczyna nas dławić. Jak ważne są wówczas słowa, które zapisał apostoł Paweł: „O nic się nie troszczcie, ale w każdej modlitwie i błaganiu powierzajcie z dziękczynieniem wasze pragnienia Bogu. A pokój Boży, który przewyższa wszelkie zrozumienie, będzie strzegł serc i myśli waszych w Chrystusie Jezusie” (Flp 4, 6-7).

Modlitwa to nic innego jak założenie maski tlenowej. To oddychanie atmosferą nieba w świecie, w którym nagle zabrakło powietrza. Gdy wokół szaleje burza, Słowo Boże z Listu do Filipian przychodzi do nas jak konkretna instrukcja ratunkowa. Pokazuje nam, jak krok po kroku odzyskać oddech i zyskać wolność od zmartwień.

Kiedy dopada cię lęk, Biblia zachęca, aby nie dusić go w sobie. Słowa: „powierzajcie z dziękczynieniem wasze pragnienia Bogu” oznaczają zrzucenie tego ciężaru. W psychologii nazywa się to wentylacją emocji – nazywasz dokładnie to, czego się boisz, i oddajesz to Bogu, prosząc o Jego pokój, który działa nawet wtedy, gdy nasz umysł nie widzi logicznego wyjścia z sytuacji.

Lęk niemal zawsze dotyczy przyszłości – tego, co może się stać. Jezus w Ewangelii Mateusza daje bardzo trafną, psychologiczną i życiową radę: „Nie martwcie się o dzień jutrzejszy, bo jutro zatroszczy się samo o siebie. Każdy dzień ma dość własnego utrapienia” (Mt 6, 34).

Jak to zastosować w stanie, gdy wpadasz w panikę? W stanie paniki twój mózg próbuje rozwiązać problemy z całego przyszłego miesiąca lub roku naraz. Biblijna rada brzmi: skup się tylko na tym, co masz zrobić w ciągu najbliższej godziny, dzisiejszego dnia. Jutro dostaniesz nową siłę, by zmierzyć się z jutrem. W stanie lękowym nasz umysł wpada w pętlę czarnych scenariuszy. Biblia radzi, aby świadomie (na ile to możliwe) przekierować uwagę na rzeczy dobre i pewne: „Wreszcie, bracia, myślcie o tym, co prawdziwe, szlachetne, sprawiedliwe, nieskalane, przyjazne, chwalebne, co jest cnotą i co jest godne pochwały” (Flp 4, 8).

Kiedy dopada cię panika, nie musisz rzucać się od razu na głęboką wodę. Paweł przedstawia w cytowanym wersecie trzy rodzaje modlitwy jako proces stopniowego schodzenia z poziomu chaosu do poziomu totalnego ukojenia. Pozwól, że przedstawię to w szczegółowej analizie użytych w tym tekście słów.

1. Modlitwa – świadomość zaistniałej sytuacji i zmiana perspektywy jej postrzegania

W języku nowotestamentowym słowo proseuche odnosi się do modlitwy o charakterze adoracyjnym, pełnym szacunku i czci. To nie jest moment, w którym od razu mówisz, co cię boli. To moment, w którym zauważasz, z Kim rozmawiasz.

Zauważ, że kiedy dopada cię panika, twój świat kurczy się do rozmiarów twojego lęku. Widzisz tylko zagrożenie, które wydaje się gigantyczne, a ty czujesz się malutki. Modlitwa to celowe odwrócenie wzroku od problemu i spojrzenie na Boga. To przypomnienie sobie: „Bóg jest tu, ze mną. On jest większy niż ten atak paniki. On stworzył wszechświat i trzyma mnie w ręku”.

W praktyce może to polegać na powtarzaniu imienia Jezus (np. „Panie, Ty jesteś tutaj”) albo czytaniu na głos psalmu. Nie tłumaczysz Bogu sytuacji – po prostu wchodzisz w Jego obecność i pozwalasz, by świadomość, że nie jesteś sam, zaczęła uspokajać twój układ nerwowy.

2. Błaganie – wylanie emocji i zgoda na bezsilność

Słowo deesis oznacza bardzo żarliwe wołanie, które rodzi się z poczucia głębokiego braku, niedostatku lub udręki. To modlitwa człowieka, który dociera do ściany i wie, że sam sobie nie poradzi.

W czasie paniki ludzie wierzący często próbują być „dzielni” przed Bogiem. Filtrują swoje myśli, starają się modlić ładnie i składnie, co w stanie lękowym wywołuje jeszcze większe napięcie. Na czym właściwie polega błaganie? Biblia wręcz nakazuje zerwanie tych masek. Błaganie to zgoda na totalną bezbronność. To moment, w którym pozwalasz sobie na płacz, krzyk i wypowiedzenie najtrudniejszych emocji. Przelanie tych emocji na modlitwę działa jak zawór bezpieczeństwa w szybkowarze.

To szczera, surowa rozmowa: „Boże, panikuję. Boję się, że oszaleję, że zaraz stanie mi się coś złego. Nie mam już siły udawać, że wszystko jest w porządku. Czuję się bezsilny, pomóż mi!”. To biblijne „wylewanie serca” przed Bogiem: „Zawsze Mu ufaj, otwórzcie wszyscy przed Nim swoje serca, Bóg jest naszym schronieniem!” (Ps 62, 9).

3. Prośba – precyzyjne nazwanie potrzeb

Trzecie słowo, aitēmata, oznacza bardzo konkretne, formalne i precyzyjne przedstawianie określonych spraw. To przejście od ogólnego krzyku rozpaczy do punktowego zdefiniowania problemu.

Należy pamiętać o tym, że lęk ma to do siebie, iż jest rozproszony – boisz się „wszystkiego i niczego”, a w głowie masz wielką, czarną chmurę myśli. Natomiast ten rodzaj modlitwy zmusza twój umysł do racjonalizacji. Kiedy wykrzyczałeś już swoje emocje w błaganiu (deesis), twój poziom stresu nieco opada, a wtedy możesz włączyć logiczne myślenie i precyzyjnie nazwać to, czego w tej sekundzie potrzebujesz. Przejście do konkretnych próśb pozwala odzyskać kontrolę nad rozbieganymi myślami.

W praktyce, zamiast chaotycznego: „Wszystko się wali!”, zaczynasz prosić punkt po punkcie. Na przykład: „Boże, proszę Cię teraz o spokój mojego serca, żeby przestało tak mocno bić”, albo: „Proszę o jasność umysłu na jutrzejszym spotkaniu”, lub: „Proszę o mądrość dla lekarza, do którego idę”.

Zobacz, jak idealnie układa się to w całość? Najpierw witasz się z Bogiem i przypominasz sobie, że On jest potężny (Modlitwa). Potem wyrzucasz z siebie cały ból, strach i płacz, nie udając bohatera (Błaganie). A na koniec, gdy emocje trochę opadną, mówisz Bogu konkretnie, co trzeba w tej sytuacji zrobić (Prośba).

Kiedy przejdziesz przez te etapy – kiedy założysz maskę tlenową modlitwy i zaczniesz oddychać niebem – dzieje się coś nadprzyrodzonego. Biblia obiecuje: „A pokój Boży, który przewyższa wszelkie zrozumienie, będzie strzegł serc i myśli waszych w Chrystusie Jezusie” (Flp 4, 7).

Być może nadal myślisz, że wygląda to niezbyt logicznie. Twój umysł może wciąż mówić: „Sytuacja jest trudna”, ale twoje serce i myśli są bezpieczne. Boży pokój staje u wrót twoich myśli jak uzbrojony strażnik. Kiedy paniczna myśl próbuje się włamać, odbija się od tej Bożej ochrony.

Apostoł Paweł wyjaśnia tę zasadę słowami: „Oręż naszej walki nie jest z ciała, lecz z mocy Boga, dla burzenia warownych twierdz. Obalamy rozumowania i każdą wyniosłość, która powstaje przeciwko poznaniu Boga, i wszelki umysł zniewalamy do posłuszeństwa Chrystusowi” (2 Kor 10, 4-5).

Nie jesteś skazany na duszenie się lękiem. Gdy czujesz, że tracisz grunt pod nogami, pamiętaj o instrukcji z samolotu: zatrzymaj się, załóż maskę modlitwy, wykrzycz ból, podziękuj za Bożą obecność i powierz Mu swoje obawy.

Henryk Hukisz