Przez sprawiedliwość do obietnicy

W Księdze Rodzaju 18,19 znajdujemy słowa, które odsłaniają niezwykle ważną prawdę dotyczącą Bożego powołania i obietnicy: „Wybrałem go bowiem, żeby nakazał swoim synom i swemu przyszłemu rodowi, aby postępowali drogą Pana, czyniąc sprawiedliwość i prawo, tak by Pan wypełnił względem Abrahama to, co mu obiecał”. Bóg nie mówi tutaj jedynie o tym, że wybrał Abrahama, aby go pobłogosławić. Wskazuje również cel tego wyboru. Abraham miał stworzyć naród do życia na „drodze Pana”, a więc do życia opartego na sprawiedliwości i prawie. W tym kontekście Bóg mówi o wypełnieniu swojej obietnicy.

Nie oznacza to, że Abraham miał zasłużyć na Bożą obietnicę poprzez dobre uczynki. Obietnica zawsze wychodzi od Boga i jest darem Jego łaski. Abraham nie kupił sobie powołania własną sprawiedliwością. To Bóg pierwszy go wybrał, przemówił do niego i złożył mu obietnicę. Jednak człowiek, który tę obietnicę otrzymuje, zostaje wezwany do życia, które pozwala jej przynosić owoc. Sprawiedliwość nie jest więc ceną za otrzymanie obietnicy, lecz warunkiem jej owocności w życiu człowieka.

W hebrajskim tekście pojawiają się dwa ważne pojęcia: tzedakah i mishpat. Nie chodzi w nich tylko o formalne przestrzeganie przepisów. Tzedakah oznacza życie we właściwej relacji z Bogiem i drugim człowiekiem, natomiast mishpat wskazuje na praktyczne czynienie sprawiedliwości, ochronę słabszych i przywracanie właściwego porządku tam, gdzie został naruszony. Abraham miał więc stworzyć naród, w którym Boża obecność będzie widoczna nie tylko w wierze i kulcie, ale także w sposobie traktowania drugiego człowieka.

Właśnie dlatego historia Abrahama została umieszczona bezpośrednio przed opisem Sodomy. Biblia pokazuje tutaj dwa całkowicie odmienne sposoby życia. Abraham przyjmuje przybysza, okazuje mu gościnność, troskę i szacunek. Mieszkańcy Sodomy natomiast reagują na obcego przemocą i próbą jego upokorzenia. Jeden człowiek chodzi drogą Pana, drugi obraz przedstawia społeczeństwo, które odrzuciło Boży porządek.

Prorok Ezechiel jeszcze wyraźniej odsłania istotę problemu Sodomy: „Oto taka była wina Sodomy, twojej siostry: pycha, obfitość chleba i beztroski spokój, jaki miała ona i jej córki, ale nie wsparły ubogiego i potrzebującego” (Ez 16,49). U podstaw jej upadku znajdowała się więc nie tylko moralna deprawacja, ale również pycha, samowystarczalność i obojętność wobec potrzebujących. Sodoma miała wiele, lecz nie potrafiła wykorzystać swojego dostatku dla dobra drugiego człowieka. Jej problemem było życie skoncentrowane na sobie.

Na tym tle jeszcze wyraźniej widać znaczenie powołania Abrahama. Bóg chciał przez niego stworzyć inny rodzaj społeczności – ludzi, którzy nie będą żyli według zasad otaczającego świata, lecz będą odzwierciedlać Jego charakter. Dlatego Bóg mówi, że Abraham ma nauczyć swoich synów postępowania drogą Pana. Obietnica miała przechodzić przez kolejne pokolenia, ale razem z nią miała być przekazywana również sprawiedliwość.

Ta sama prawda powraca później w nauczaniu proroków. Micheasz mówi: „Tylko tego, abyś czynił sprawiedliwość, miłował życzliwość i abyś postępował pokornie z twoim Bogiem” (Mi 6,8). Amos natomiast woła: „Niech prawo rozlewa się jak woda, a sprawiedliwość jak niewysychający potok!” (Am 5,24). Bóg nie chce religijności, która ogranicza się do zewnętrznych praktyk, podczas gdy codzienne życie pozostaje niezmienione. Modlitwa, ofiara i świątynia nie mogą zastąpić sprawiedliwego życia.

Jezus również stawia sprawiedliwość w centrum życia człowieka wierzącego, mówiąc: „Szukajcie więc najpierw Królestwa Boga i Jego sprawiedliwości” (Mt 6,33). Nie chodzi o to, aby człowiek własnymi uczynkami zdobył zbawienie. Chodzi o to, że człowiek, który rzeczywiście przyjął Królestwo Boga, zaczyna żyć według jego zasad. Wiara nie pozostaje jedynie przekonaniem serca. Zaczyna kształtować sposób myślenia, relacje, decyzje i stosunek do drugiego człowieka.

Dlatego Jakub może powiedzieć, że „wiara, jeśli nie ma uczynków, sama w sobie jest martwa” (Jk 2,17). Nie chodzi o przeciwstawienie wiary i łaski uczynkom. Chodzi o pokazanie, że prawdziwa wiara zawsze prowadzi do przemiany życia. Abraham uwierzył Bogu, a jego wiara została potwierdzona przez posłuszeństwo. To właśnie dlatego jego życie stało się narzędziem realizacji Bożej obietnicy.

W Chrystusie ta prawda osiąga swoją pełnię. Jezus jest doskonałym obrazem człowieka, który całkowicie chodzi drogą Ojca. W Nim obietnica dana Abrahamowi dociera do wszystkich narodów. Chrystus nie tylko przynosi zbawienie, ale również pokazuje, jak wygląda życie całkowicie poddane Bogu. Człowiek przyjmujący Chrystusa nie zostaje więc powołany jedynie do otrzymania przebaczenia i błogosławieństwa. Zostaje powołany do nowego życia.

To prowadzi nas do bardzo osobistego pytania: Czy chcemy tylko Bożej obietnicy, czy również drogi, którą Bóg prowadzi do jej owocowania? Łatwo jest pragnąć błogosławieństwa, trudniej pozwolić, aby nasze życie stało się błogosławieństwem dla innych. Łatwo mówić o wierze, trudniej żyć w sposób, który tę wiarę potwierdza.

Historia Abrahama przypomina nam, że Bóg nie wybiera człowieka wyłącznie dla jego własnego dobra. Abraham został obdarowany błogosławieństwem po to, aby stać się błogosławieństwem dla innych. Został wybrany po to, aby jego życie, jego dom i jego potomstwo ukazywały światu Bożą sprawiedliwość.

Dlatego sprawiedliwość nie jest dodatkiem do wiary ani sposobem na zdobycie Bożej przychylności. Jest owocem życia, które zostało poddane Bogu. Obietnica jest darem łaski, ale jej owocowanie dokonuje się na drodze posłuszeństwa. Bóg nie tylko chce nam coś dać. Chce również przez nas coś uczynić. I właśnie dlatego wzywa nas, abyśmy – tak jak Abraham – postępowali Jego drogą, czyniąc sprawiedliwość i prawo.

Henryk Hukisz