Czy Sabat jest w Niedziele?

Od początku istnienia Kościoła trwa spór o Sabat – o to, który dzień należy święcić zgodnie z wolą Boga. Większość chrześcijaństwa przyjęła, że to pierwszy dzień po Sabacie (niedziela) jest czasem odpoczynku, upamiętniającym zmartwychwstanie naszego Pana i Zbawiciela, Jezusa Chrystusa. Ponieważ jednak pierwszymi chrześcijanami byli Izraelici, początkowo nadal zachowywano Sabat wraz z jego licznymi, szczegółowymi przepisami.

Jeszcze przed powołaniem Kościoła Jezus kilkakrotnie wypowiadał się na temat Sabatu, co budziło oburzenie przywódców religijnych. Jego najważniejsza konkluzja w tej kwestii brzmi: „Sabat jest ustanowiony dla człowieka, a nie człowiek dla sabatu. Tak więc Syn Człowieczy jest Panem również i sabatu” (Mk 2,27-28).

Niektórzy uznali, że rozwiązaniem teologicznego sporu jest po prostu traktowanie niedzieli jako „chrześcijańskiego Sabatu”. Nic bardziej błędnego. Obrońcy tradycyjnego Sabatu ripostują: przecież ten dzień ustanowił Bóg na długo przed wybraniem Izraela, dając przykazanie: „Pamiętaj o dniu sabatu, aby go święcić” (Wj 20,8). Skoro Bóg odpoczął siódmego dnia po stworzeniu świata, my winniśmy robić to samo. Koniec dyskusji? Niekoniecznie.

Siódmy dzień a pojęcie Sabatu

Warto wyjaśnić kilka kluczowych kwestii. Po pierwsze: co jest ważniejsze – Pan, czy dzień, który On stworzył? Odpowiedź wydaje się oczywista: Pan.

Przyjrzyjmy się opisowi stworzenia: „Tak zostały ukończone niebo i ziemia oraz cały ich zastęp. I ukończył Bóg w siódmym dniu dzieło swoje, które uczynił, i odpoczął dnia siódmego od wszelkiego dzieła, które uczynił” (Rdz 2,1-2). Bóg pobłogosławił ten dzień i go poświęcił (w. 3). Co istotne, w tym fragmencie nie pojawia się jeszcze słowo „Sabat”, lecz liczebnik „siódmy”. Bóg odpoczął, bo ukończył dzieło, i nie wrócił już do stwarzania. Jest to raczej obraz zamkniętego cyklu i „dnia odpocznienia” niż sztywny wzór tygodnia pracy.

Nazwa „Sabat” pojawia się dopiero podczas wyjścia z Egiptu, przy okazji zsyłania manny. Bóg uczynił wtedy cud: manna zbierana na zapas w dni powszednie psuła się, ale ta zebrana szóstego dnia zachowywała świeżość na dzień siódmy. Wtedy padły słowa: „Jutro będzie wypoczynek, poświęcony Panu, dzień sabatu” (Wj 16,23). Był to szczególny znak przymierza zawartego wyłącznie z narodem wybranym: „Synowie izraelscy będą przestrzegać sabatu […] jako przymierze wieczne. Między mną a synami izraelskimi będzie on znakiem na wieki” (Wj 31,16-17).

Pułapka litery Prawa

Sabat był dla Izraela znakiem tak istotnym, że jego łamanie karano śmiercią (Lb 15,35). Czy dzisiejsi zwolennicy przestrzegania Sabatu byliby gotowi kamienować tych, którzy go naruszają?

Historia pokazuje, że Izrael często zachowywał formę (ofiary, święta), ale tracił treść – prawdziwą pobożność. Bóg przez proroków upominał: „Posłuszeństwo lepsze jest niż ofiara” (1 Sm 15,22). Przez Izajasza mówił wprost, że sabaty i uroczyste zebrania stały Mu się obrzydłe, gdy nie szła za nimi wierność serca (Iz 1,13). Jezus, jako Pan Sabatu, przywrócił właściwą hierarchię wartości: uzdrawiał w tym dniu i pozwalał uczniom łuskać kłosy, pokazując, że człowiek jest ważniejszy niż przepis.

Prawdziwe odpocznienie w Chrystusie

Chrystus przyszedł, aby zdjąć z nas ciężar, którego nikt nie był w stanie udźwignąć – odpowiedzialność za własną świętość przed Bogiem. Dlatego zapraszał: „Pójdźcie do mnie wszyscy, którzy jesteście spracowani i obciążeni, a Ja wam dam ukojenie” (Mt 11,28).

Wierzę, że gdy Bóg w raju wyróżnił siódmy dzień, zapowiadał odpocznienie, które przyniesie Jego Syn, uwalniając nas od ciężaru grzechu. Izrael nie wszedł w pełni do tego odpocznienia z powodu niewierności, dlatego – jak czytamy w Liście do Hebrajczyków – „pozostaje jeszcze odpocznienie dla ludu Bożego” (Hbr 4,9). Autor zachęca: „Starajmy się tedy usilnie wejść do owego odpocznienia” (w. 11).

To prawdziwe, wieczne ukojenie mamy w Chrystusie. Dzieło dokonane na Golgocie wypełniło się w pełni pierwszego dnia po Sabacie, gdy śmierć została pokonana przez zmartwychwstanie. To właśnie dlatego pierwsi chrześcijanie gromadzili się tego dnia na łamaniu chleba, co odnotował Łukasz: „A pierwszego dnia po sabacie, gdy się zebraliśmy na łamanie chleba” (Dz 20,7).

Podsumowanie

Starotestamentowe Sabaty wraz z ich rygorystycznymi przepisami dla Izraela przeminęły. Dziś żyjemy w nowym przymierzu, opartym na krwi i zmartwychwstaniu Chrystusa. Niedziela nie jest „nowym Sabatem” – jest dniem radosnego upamiętnienia zwycięstwa nad śmiercią.

Bardzo lubię brzmienie nazwy tego dnia w języku rosyjskim: „Woskresienie” (Zmartwychwstanie). To słowo najlepiej oddaje istotę tego dnia i wolność, jaką mamy w Panu.

Henryk Hukisz