Wiara w wiarę

„Bez wiary zaś nie można podobać się Bogu; kto bowiem przystępuje do Boga, musi uwierzyć, że On istnieje i że nagradza tych, którzy Go szukają” (Hbr 11,6) – to jeden z fundamentalnych wersetów biblijnych definiujących wiarę. Odgrywa ona kluczową rolę w naszej relacji ze Stwórcą, choć samo pojęcie wiary może funkcjonować również w oderwaniu od religii.

Każdy z nas w coś lub w kogoś wierzy. Nawet ateista żywi głębokie przekonanie o nieistnieniu Boga. Cała teoria ewolucji opiera się przecież na wierze, że z nicości powstało wszystko. Prawdę mówiąc, potrzeba niezwykle silnej wiary, by przyjąć taki paradygmat. Kreacjoniści również przyjmują fakt powstania świata aktem wiary, z tą jednak różnicą, że za przyczynę wszystkiego uznają Wszechpotężnego i Inteligentnego Boga, a nie bliżej nieokreśloną „biologiczną papkę”.

Potocznie uważa się, że wiara jest antytezą rozumu. Jak jest w rzeczywistości? Czym jest wiara, skoro stanowi niezbędny warunek nawiązania autentycznej więzi z Bogiem?

„Wiara jest pewnością tego, czego się spodziewamy, przeświadczeniem o tym, czego nie widzimy” (Hbr 11,1) – to prawdopodobnie najlepsza definicja, ponieważ wprowadza nas w stan oczekiwania na rzeczy, które obecnie pozostają poza zasięgiem naszego wzroku. W dobie internetu można natknąć się na skrajnie różne opinie na ten temat. Wystarczy wpisać hasło „wiara” w wyszukiwarkę, by przeczytać najbardziej fantazyjne teorie. Nie jest to jednak mądra droga poznania. Na pewnym portalu, mieniącym się chrześcijańskim, można na przykład przeczytać, że „wiara jest po prostu Bogiem”.

Biblia pozostaje najlepszym i najpewniejszym źródłem poznania natury wiary. To z niej dowiadujemy się, że jest ona konieczna do uzyskania zbawienia i korzystania z Bożych obietnic. Przez wiarę przyjmujemy istnienie Bożego Królestwa, w którym obowiązują inne reguły niż te rządzące światem materialnym. Należy jednak pamiętać, że sama wiara nie jest siłą sprawczą – to Bóg dokonuje swoich dzieł, a my przyjmujemy je wiarą. Wiara nie jest narzędziem do wymuszania na Bogu spełnienia naszych zachcianek; jest ona drogą do otrzymania tego, o co prosimy zgodnie z Jego wolą.

Apostoł Jan wyjaśnia Boże zasady funkcjonowania wiary: „Taka zaś jest ufność, jaką mamy do Niego, iż jeżeli prosimy o coś według Jego woli, wysłuchuje nas. A jeżeli wiemy, że nas wysłuchuje, o co prosimy, wiemy też, że otrzymaliśmy już od Niego to, o co prosiliśmy” (1 Jn 5,14-15).

Warto zwrócić uwagę na użycie czasu teraźniejszego czasownika „mieć” (echomen), który w polskim tekście bywa tłumaczony jako „otrzymywać” lub „posiadać”. Nie wchodząc w zawiłości filologiczne, zauważmy, że polskie przekłady używają tu słów takich jak: „uzyskać” (BWP), „mieć” (BG) czy „posiadać” (BT). Istotny jest tu czas gramatyczny, ponieważ podobna forma występuje w innym wersecie, który kluczowo koresponduje z tym tematem. Chodzi o wypowiedź Jezusa o wierze zdolnej przenosić góry. Ewangelista Marek cytuje słowa Chrystusa: „Dlatego powiadam wam: Wszystko, o cokolwiek byście się modlili i prosili, tylko wierzcie, że otrzymacie, a spełni się wam” (Mk 11,24).

Ten werset jest mi szczególnie bliski ze względu na osobiste wspomnienia. Jako student pierwszego roku teologii, znający już podstawy greki klasycznej, miałem okazję przyglądać się procesowi powstawania nowego przekładu Biblii z języków oryginalnych – tzw. Biblii Warszawskiej. Wydano wtedy „Cztery Ewangelie”, a profesorowie z mojej uczelni (ChAT) brali czynny udział w pracach. Pamiętam, jak na wykładzie z greki postanowiliśmy „zaskoczyć” wykładowcę pytaniem: „Dlaczego w Ewangelii Marka 11,24 użyto czasu przyszłego 'otrzymacie', skoro w oryginale występuje aoryst, co zgodnie z zasadami oznacza czas przeszły i powinno brzmieć 'otrzymaliście'?”

Wykładowca odpowiedział dość enigmatycznie, że wynika to z logiki całego zdania, co nas wówczas niezbyt satysfakcjonowało. Dziś uważam, że jest to dobry przekład, na którym można bezpiecznie opierać swoją wiedzę. Dobrze jednak, że możemy sięgać po inne tłumaczenia, a nawet tekst oryginalny (choć dysponujemy jedynie jego wiernymi kopiami z pierwszych wieków).

Niestety, niektórzy wykorzystali różnice w tłumaczeniach do stworzenia własnych interpretacji. Z czasem, dzięki popularności tych poglądów, powstały dogmaty oparte na koncepcji „wiary w wiarę”. Jest ona rozumiana jako mechaniczne uzyskiwanie odpowiedzi od Boga poprzez stanowcze wyznawanie, że „Bóg musi to uczynić, bo obiecał”. W takim ujęciu wiara staje się czynnikiem sprawczym, a Bóg zostaje zepchnięty na margines procesu. Fundamentem tego poglądu stała się właśnie błędna interpretacja Mk 11,24.

Ciekawą perspektywę oferuje anglojęzyczny przekład ESV (English Standard Version). W komentarzu do tego wiersza w wersji Study Bible czytamy: „Bóg z przyjemnością daje dobre rzeczy tym, którzy Go proszą (Mt 7,11) i jest zdolny spełnić każdą prośbę, jeśli ma ona pobożne motywy (Jk 4,3) i jest zgodna z Bożą wolą (1 J 5,14). 'Tylko wierzcie, że otrzymaliście, a spełni się wam'. Ci, którzy ufają Bogu we właściwych sprawach i we właściwy sposób, mogą mieć pewność, że Bóg 'zaspokoi wszelką potrzebę waszą według bogactwa swego w chwale, w Chrystusie Jezusie' (Flp 4,19). Niektórzy niewłaściwie wykorzystują ten werset, twierdząc, że przy wystarczającej wierze Bóg już uczynił (lub uczyni) wszystko, o co poproszą. Musimy jednak zawsze zachowywać postawę Jezusa: pełne zaufanie Bożej mocy przy jednoczesnym poddaniu się Jego woli: 'wszakże nie co Ja chcę, ale co Ty' (Mk 14,36).”

Co zatem z tym nieszczęsnym aorystem? Czy powinno być „otrzymaliśmy”, czy „otrzymamy”? Odpowiedź tkwi w specyfice tego czasu greckiego. Aoryst pełni funkcję czasu przeszłego dokonanego, ale bywa również używany do wyrażania aspektu przyszłego, trybu przypuszczającego lub życzącego.

Podsumowując: Boga nie zmusimy do działania, nawet najbardziej precyzyjnie sformułowaną prośbą. Nie zaszantażujemy Go grecką gramatyką. Bóg jest suwerenny w wykonywaniu swojej woli. Najlepszym przykładem modlitwy wiary jest historia trędowatego z Ewangelii Marka. Członek ten w swojej beznadziejności zwrócił się do Chrystusa z pokorą i ufnością: „I przyszedł do Niego trędowaty z prośbą, upadł na kolana i rzekł do Niego: Jeśli chcesz, możesz mnie oczyścić” (Mk 1,40).

Jezus odpowiedział: „Chcę” – i tak się stało. Ten wzorzec modlitwy, łączący pewność co do mocy Bożej z uznaniem Jego woli, jest najbardziej godny naśladowania.

Henryk Hukisz