Co ma „palma do wiatraka”

Dziś w wielu ewangelicznych kościołach czytano tekst opisujący wjazd Chrystusa do Jerozolimy. Według Łukasza było tak:„A kiedy zbliżał się już do podnóża Góry Oliwnej, całe gromady uczniów zaczęły donośnym głosem z radością wielbić Boga za wszystkie cuda, jakie widzieli, wołając: Błogosławiony Król, który przychodzi w imię Pana! Pokój w niebie i chwała na wysokościach!” (Łk 19:37,38).

Natomiast w kraju na wszystkich kanałach przekazywano informację o rekordowych wysokościach palm, oraz parady na terenie parafii, które nijak miały się do opisu ewangelicznego. Oglądając to, przyszło mi na myśl skojarzenie „piernika z wiatrakiem”.

Wjazd Jezusa do Jerozolimy na osiołku jest bezpośrednim wypełnieniem proroctwa zapisanego w Starym Testamencie, konkretnie w Księdze Zachariasza. „Raduj się wielce, Córo Syjonu, krzycz radosnie, Córo Jeruzalem! Oto Król twój idzie do ciebie, sprawiedliwy i zwycięski. Pokorny – jedzie na osiołku, na oślątku, źrebięciu oślicy” (Zch 9,9). To najbardziej znany fragment, który ewangeliści cytują, opisując Niedzielę Palmową. Powstał on około 500 lat przed narodzinami Chrystusa.

Dlaczego osiołek był ważny?

Symbol pokoju: W starożytnym Izraelu królowie ruszający na wojnę dosiadali koni. Osioł był zwierzęciem juczno-pasterskim, symbolem pokoju i pokory. Jezus wjeżdżający na ośle ogłaszał, że Jego królestwo nie opiera się na sile militarnej, lecz na duchowym pokoju.

Potwierdzenie królewskości: Mimo skromnego wierzchowca, sam akt wjazdu był manifestacją mesjańską – lud rozpoznał w Nim obiecanego Króla.

Wydarzenie to nawiązuje również do innych tekstów biblijnych, które dopełniają obrazu „Króla wjeżdżającego do miasta”.

W błogosławieństwie Jakuba dla Judy pojawia się wzmianka: „Do krzewu winnego przywiąże osła, a do winorośli młode oślicy. W winie oczyści swoją odzież, a płaszcz we krwi winogron" (Rdz 39:11). Jezus, pochodzący z pokolenia Judy, wypełnia ten symboliczny obraz oczyszczenia i pokoju.

Podczas wjazdu tłumy krzyczały: „Błogosławiony Król, który przychodzi w imię Pana!”. To dosłowny cytat z Psalmu 118,25-26, który był częścią modlitw paschalnych i zapowiadał wybawienie posłane przez Boga.

Natomiast wjazd Jezusa na oślicy był nawiązaniem do koronacji króla Salomona (1 Krl 1:33,34). Jezus, wybierając osiołka, nawiązywał do tradycji królów z linii Dawida.

Tyle w najkrótszej relacji biblijnej na temat wjazdu Pana Jezusa do Jerozolimy

Natomiast w naszym kraju, uznanym za tradycyjnie chrześcijański, widzimy zupełnie inny obraz, w którym folklor całkowicie przykrył teologię. To, co dziś nazywamy „polską tradycją”, w wielu miejscach jest zaprzeczeniem biblijnej sceny wjazdu do Jerozolimy.

Jeśli odrzucimy warstwę „ładnych ozdób”, zobaczymy, że polska palma to w rzeczywistości zasłona dymna, która zniekształca pierwotny sens.

W Biblii wjazd do Jerozolimy to manifestacja pokory. Jezus jedzie na osiołku (zwierzęciu roboczym, nie wojennym), a ludzie rzucają pod nogi to, co mają pod ręką – zwykłe liście i swoje szaty. W polskiej tradycji mamy wielometrowe, sztywne konstrukcje, które są wynikiem rywalizacji, pychy i chęci pokazania się. To zamienia religijne przeżycie w festiwal rekordów Guinnessa. Zamiast skupienia na postaci jadącej na ośle, uwaga skupia się na konstrukcji palmy.

Biblijny opis jest zapowiedzią męczeństwa i Królestwa „nie z tego świata”.

Natomiast w tradycji palma stała się narzędziem magii sympatycznej. Ludzie przypisywali jej moce uzdrawiające (połykanie bazi), ochronne (stawianie w oknie podczas burzy) czy rolnicze (uderzanie bydła). To czysty utylitaryzm – używamy symbolu religijnego, żeby „załatwić” sobie bezpieczeństwo materialne. To sprowadzenie sacrum do poziomu zabobonu.

Patrząc z tej perspektywy, „ludowość” jest nie tylko niewinnym dodatkiem czy lokalnym kolorytem, ale skutecznym mechanizmem odwracania uwagi.

Jeśli celem wjazdu do Jerozolimy było objawienie Mesjasza, który przychodzi skromnie, by oddać życie, to każda forma, która przesuwa punkt ciężkości na palmę, staje się duchową pułapką.

Jest to najzwyklejsze bałwochwalstwo ukryte w tradycji. Gdy uwaga wiernego skupia się na tym, czy palma jest wystarczająco wysoka, czy bazie są poświęcone i czy „zadziałają” ochronnie na dom, dochodzi do klasycznego przesunięcia. Zamiast relacji z Bogiem, pojawia się relacja z magicznym rekwizytem. Z perspektywy biblijnej to nic innego jak bałwochwalstwo ubrane w szaty pobożności.

Folklor działa jako znieczulenie. Kolorowe jarmarki, konkursy na najdłuższą palmę i radosne procesje budują fałszywe poczucie „uczestnictwa w wierze”. Człowiek czuje się spełniony religijnie, bo podtrzymał tradycję przodków, podczas gdy jego serce może pozostawać całkowicie nietknięte prawdą o Ewangelii. To duchowe uśpienie.

Jest to forma pogaństwa w chrześcijańskiej masce. Wiele elementów polskiej palmy to bezpośrednie kontynuacje kultów płodności i wegetacji (wierzba jako symbol sił witalnych). Przykrycie tych pogańskich lęków przed naturą chrześcijańskim szyldem pozwala im trwać w najlepsze, uniemożliwiając ludziom poznanie prawdziwej wolności, którą obiecał Chrystus.

Patrząc na tradycyjne obchody Niedzieli Palmowej z tej perspektywy, można stwierdzić, że diabeł nie musi walczyć z religią wprost – wystarczy, że ją rozmyje. Jeśli sprawi, że ludzie będą czcili „tradycję ojców” zamiast żywego Boga, to jego cel został osiągnięty. Człowiek zostaje z kolorowym kijem w ręku, myśląc, że dotknął nieba, podczas gdy w rzeczywistości zatrzymał się na martwym rytuale.

To jest radykalne podejście, ale obnaża ono fakt, jak łatwo zewnętrzna forma może stać się grobem dla wewnętrznej treści.

Henryk Hukisz

(Opracowanie z udziałem AI)