Boża diagnoza

Gdy mieszkałem jeszcze w Stanach Zjednoczonych, często gdy podróżowałem samochodem, słuchałem Moody Radio. Pewnego razu zainteresował mnie wywiad z osobą, która przeszła terapię nowotworową. Ponieważ sam miałem podobne doświadczenie, dlatego zacząłem uważnie słuchać.

Rozmówca opowiadał o tym, jak lekarz poinformował go, że nowotwór osiągnął już czwarty stopień zaawansowania. Chory, który najwyraźniej nie zdawał sobie wcześniej sprawy z powagi sytuacji, zapytał: Panie doktorze, a ile jest stopni? Lekarz spojrzał na niego spokojnie i odpowiedział: Tylko cztery.

Złą diagnozę najczęściej przyjmujemy z przerażeniem. Wielu ludzi, podejrzewając, że dzieje się z nimi coś niedobrego, odkłada wizytę u lekarza. Wolą nie wiedzieć. Jednak niewiedza nie usuwa choroby. Przeciwnie — może sprawić, że stracimy czas, w którym można było rozpocząć leczenie.

Dlatego człowiek, który rzeczywiście chce żyć, powinien chcieć poznać prawdę o swoim stanie, nawet jeśli jest ona bolesna. Tak samo jest z naszym życiem duchowym. Pan Jezus powiedział: „Poznacie prawdę, a prawda was wyswobodzi” (Jn 8,32). Słowa te są często powtarzane, również przez ludzi, którzy nie mają nic wspólnego z wiarą w Boga. Tymczasem w ustach Jezusa nie są one ogólnym hasłem zachęcającym do poszukiwania wiedzy. Jezus mówi o prawdzie, która prowadzi człowieka do rzeczywistej wolności.

Człowiek nie może zostać uwolniony od problemu, którego nie chce rozpoznać. Nie można skutecznie leczyć choroby, której istnieniu się zaprzecza. I nie można rozwiązać fundamentalnego problemu człowieka, jeśli błędnie rozpozna się jego źródło.

Właśnie tutaj pojawia się jedna z najważniejszych różnic między biblijnym duszpasterstwem a poradnictwem, które ogranicza człowieka jedynie do jego psychiki, emocji, doświadczeń i społecznych uwarunkowań.

Psychologia może często bardzo trafnie opisać objawy i mechanizmy ludzkiego zachowania. Może pomóc człowiekowi zrozumieć jego lęki, reakcje, traumy, schematy myślenia czy problemy w relacjach. Nie należy lekceważyć tej wiedzy. Bywa ona pomocna w rozpoznawaniu wielu rzeczywistych problemów. Ale z perspektywy biblijnej sama diagnoza psychologiczna nie jest jeszcze pełną diagnozą człowieka.

Biblia objawia bowiem problem, którego człowiek nie jest w stanie rozwiązać samym poznaniem siebie. Jest nim grzech. Słowo Boże, wskazując na źródło naszych problemów, stawią tę kwestę jasno: „Wszyscy bowiem zgrzeszyli i pozbawieni są chwały Bożej” (Rz 3,23). Grzech nie jest jedynie jednym z wielu możliwych problemów człowieka. Jest fundamentalnym problemem jego upadłej natury i zerwanej relacji z Bogiem. Dotknął całego człowieka — jego serca, myślenia, pragnień, decyzji i relacji z innymi.

Nie oznacza to oczywiście, że każda choroba, depresja, cierpienie czy zaburzenie psychiczne jest bezpośrednią konsekwencją konkretnego osobistego grzechu. Biblia nie pozwala na tak proste osądzanie człowieka. Sam Jezus odrzucił podobne myślenie, gdy uczniowie pytali Go o przyczynę cierpienia człowieka niewidomego od urodzenia (Jn 9,1–3). Jednak czym innym jest powiedzieć, że nie każde cierpienie wynika z konkretnego grzechu, a czym innym twierdzić, że problem grzechu nie ma fundamentalnego znaczenia dla zrozumienia człowieka. To właśnie grzech sprawił, że człowiek potrzebuje czegoś więcej niż poprawy swojego samopoczucia. Potrzebuje pojednania z Bogiem.

Psychologia może pomóc człowiekowi zrozumieć, dlaczego reaguje w określony sposób. Może nauczyć go, jak radzić sobie z emocjami. Może wskazać destrukcyjne schematy zachowania. Ale nie może sama udzielić odpowiedzi na pytanie: Co jest nie tak między człowiekiem a Bogiem? Nie może ogłosić przebaczenia grzechów. Nie może doprowadzić człowieka do pokuty. Nie może dokonać duchowego odrodzenia. Nie może dać nowego serca.

Dlatego zastępowanie biblijnego duszpasterstwa poradnictwem psychologicznym jest poważnym błędem. Duszpasterstwo nie może ograniczać się do tego, aby człowiek lepiej rozumiał siebie i lepiej funkcjonował. Jego zadaniem jest również doprowadzenie człowieka do prawdy o nim samym przed Bogiem. Tym, który objawia nam tę prawdę, jest Duch Święty, posługujący się Słowem Bożym. Jezus zawsze mówił swoim uczniom prawdę, nawet wtedy, gdy była ona dla nich trudna do przyjęcia. Gdy nie byli w stanie zrozumieć tego, co chciał im przekazać, posługiwał się przypowieściami, a po swoim zmartwychwstaniu „otworzył im umysły, aby mogli zrozumieć Pisma” (Łk 24,45).

Jezus zapowiadając przyjście Ducha Świętego, powiedział: „Gdy przyjdzie On, Duch Prawdy, wprowadzi was we wszelką prawdę” (Jn 16,13). Duch Święty nie został posłany po to, aby jedynie poprawić nasze samopoczucie. On prowadzi człowieka do prawdy — również tej prawdy, której często nie chcemy o sobie usłyszeć. A prawdziwa diagnoza bywa bolesna.

Podobnie jak lekarz nie może skutecznie leczyć chorego, jeśli ukryje przed nim rzeczywisty stan jego zdrowia, tak również prawdziwe duszpasterstwo nie może ukrywać przed człowiekiem tego, co Bóg objawia o jego sercu. Autor Listu do Hebrajczyków pisze: „Słowo Boże jest żywe i skuteczne, ostrzejsze niż wszelki miecz obosieczny, przenikające aż do rozdzielenia duszy i ducha, stawów i szpiku, zdolne osądzić myśli i zamiary serca” (Hbr 4,12).

Słowo Boże dokonuje czegoś, czego nie może zastąpić żadna ludzka analiza. Nie zatrzymuje się jedynie na tym, co robimy, ale dociera do pytania, dlaczego to robimy. Nie tylko opisuje zachowanie, lecz odsłania zamiary serca. To właśnie dlatego biblijne duszpasterstwo nie może bać się słów takich jak: grzech, pokuta, odpowiedzialność, przebaczenie, posłuszeństwo i przemiana. Jeżeli człowiek gniewa się na innych, można analizować jego emocje i wcześniejsze doświadczenia. Ale Słowo Boże pyta również o to, co znajduje się w jego sercu.

Jeżeli człowiek nie potrafi przebaczyć, można próbować wyjaśnić mechanizmy, które stoją za jego zachowaniem. Ale Jezus nie tylko pomaga nam zrozumieć naszą reakcję. On również wzywa nas do przebaczenia. Jeżeli ktoś żyje w konflikcie z bratem, nie wystarczy pomóc mu poczuć się lepiej. Trzeba również przypomnieć mu słowa Jezusa: „Idź i najpierw pojednaj się z bratem swoim, a potem przyszedłszy, złóż dar swój” (Mt 5,24). Bóg w swojej miłości nie tylko stawia diagnozę. On daje również lekarstwo. Już dawno temu Salomon napisał: „Synu mój, daj mi swoje serce, a twoje oczy niechaj strzegą moich dróg” (Prz 23,26).

Nie wystarczy więc jedynie usłyszeć Bożą diagnozę. Trzeba jeszcze poddać się leczeniu. Jakub porównuje człowieka, który słucha Słowa, ale go nie wykonuje, do człowieka patrzącego w lustro: „Przypatrzył się sobie i odszedł, i zaraz zapomniał, jakim jest” (Jk 1,23–24). Samo rozpoznanie problemu nie prowadzi jeszcze do uzdrowienia. Nawet najlepsze lekarstwo nie pomoże choremu, jeśli pozostanie na półce. Sam muszę codziennie przyjmować przepisane mi leki. Kiedyś zapomniałem o tym przez dwa dni. Niemal natychmiast pojawiły się objawy, które ustąpiły dopiero wtedy, gdy ponownie zacząłem je przyjmować. Podobnie jest z duchowym życiem. Nie wystarczy przeczytać Boże Słowo, przyznać, że diagnoza jest prawdziwa, a następnie żyć tak jak wcześniej.

Gdy Izrael znalazł się po drugiej stronie Morza Czerwonego, a armia egipska została pogrzebana w jego wodach, Mojżesz i cały naród zaśpiewali pieśń zwycięstwa. Izrael poznał Boga jako tego, który wybawia i który jest jego lekarzem. Bóg powiedział: „Jeżeli pilnie słuchać będziesz głosu Pana, Boga twego, i czynić będziesz to, co prawe w oczach jego, i jeżeli zważać będziesz na przykazania jego i strzec będziesz wszystkich przepisów jego, to żadną chorobą, którą dotknąłem Egipt, nie dotknę ciebie, bom Ja, Pan, twój lekarz” (Wj 15,26). Nie chodziło jedynie o poznanie prawdy, że Bóg jest lekarzem. Izrael miał również słuchać Jego głosu i chodzić Jego drogami.

W tym właśnie miejscu wielu z nas zatrzymuje się w połowie drogi. Gdy czytamy Słowo, wówczas Duch Święty wskazuje nam coś konkretnego. Wiemy, że powinniśmy coś zmienić. Wiemy, że trzeba przeprosić, przebaczyć, porzucić grzech, naprawić relację albo zrezygnować z czegoś, co nie podoba się Bogu. Ale nic nie robimy.

Znam ludzi wierzących, którzy od lat pozostają w konflikcie z innymi chrześcijanami i nie widzą w tym większego problemu. Czasami próbują nawet rekompensować brak posłuszeństwa większą zewnętrzną pobożnością. Ale Bóg nie potrzebuje naszej religijnej aktywności jako zastępstwa za posłuszeństwo. Można śpiewać pieśni, modlić się, uczestniczyć w nabożeństwach i jednocześnie ignorować diagnozę, którą Bóg postawił naszemu sercu.

Najpiękniejszy przykład prawdziwej diagnozy i właściwej odpowiedzi znajdujemy na początku historii Kościoła. W dniu Pięćdziesiątnicy Piotr zwiastował Ewangelię. Nie próbował jedynie poprawić samopoczucia swoich słuchaczy. Pod działaniem Ducha Świętego postawił im prawdziwą diagnozę. Słuchacze zostali poruszeni do głębi i zawołali: „Cóż mamy czynić, mężowie bracia?” (Dz 2,37).

Zauważmy: gdy człowiek naprawdę zobaczy swój stan przed Bogiem, nie wystarczy mu już sama analiza. Musi pojawić się pytanie: „Co mam teraz uczynić?” Piotr nie odpowiedział wówczas: „Najważniejsze, żebyście lepiej zrozumieli siebie”. On powiedział wprost: „Upamiętajcie się i niechaj się każdy z was da ochrzcić w imię Jezusa Chrystusa na odpuszczenie grzechów waszych, a otrzymacie dar Ducha Świętego” (Dz 2,38). To jest Boże lekarstwo na fundamentalny problem człowieka.

Jeżeli problem człowieka zostanie zredukowany wyłącznie do jego emocji, doświadczeń, traumy czy środowiska, można przez całe życie analizować objawy, nie docierając do najgłębszego problemu. Biblijne duszpasterstwo musi mieć odwagę powiedzieć człowiekowi prawdę — nie po to, aby go potępić, ale po to, aby doprowadzić go do Chrystusa. Bo Bóg, który odsłania chorobę, jest również Bogiem, który daje lekarstwo.

On nie mówi nam prawdy o naszym grzechu po to, aby pozostawić nas w rozpaczy. Pokazuje nam nasz rzeczywisty stan, ponieważ chce nas uratować. Duch Święty przekonuje człowieka o jego prawdziwym stanie. Słowo Boże odsłania to, co ukryte w sercu. Ewangelia wskazuje rozwiązanie. Chrystus przebacza grzechy, daje nowe życie i przez Ducha Świętego prowadzi człowieka w procesie przemiany.

Dlatego Bóg nadal posługuje się swoim Słowem, aby postawić nam najprawdziwszą diagnozę naszego wewnętrznego stanu. Pytanie brzmi nie tylko: Czy pozwolimy Bogu powiedzieć nam prawdę o nas samych? Ale również: Co zrobimy, kiedy tę prawdę usłyszymy?

Bo nie wystarczy spojrzeć w lustro i odejść. Nie wystarczy poznać diagnozę. Nie wystarczy nawet przyznać, że Bóg ma rację.

Trzeba przyjść do Lekarza, przyjąć Jego lekarstwo i pozwolić Mu prowadzić nas drogą posłuszeństwa. Diagnoza bez lekarstwa prowadzi do beznadziei. Lekarstwo bez prawdziwej diagnozy może okazać się bezużyteczne. Ale Bóg daje jedno i drugie.

A im wcześniej udamy się do Boga — tym lepiej dla nas.

Henryk Hukisz